January 2, 2015


I am “Mark Villanueva” from the Philippines and I am sending some information about a prophecy in the Bible which is about to come on earth in the near years. I am not spreading this news to scare the public. That is why I am sending this only to some known universities and colleges in every nation including their faculties [through facebook] for them to conduct their own study to check the veracity about this coming prophecy. Of course this news is all about Christianity but the prophecy to come is of the whole world which includes all nations regardless of the religions of the people. The prophecy which is about to come is about the Great Tribulation. We can read from the Bible that there will be a Great Tribulation which is about to come before the Armageddon comes. We can read it from Matthew 24:21 which states, “For the trouble at that time will be far more terrible than any there has ever been, FROM THE BEGINNING OF THE WORLD TO THIS VERY DAY. NOR WILL THERE EVER BE ANYTHING LIKE IT AGAIN.” (capitalization for emphasis) What is the proof that this is very near to come or is likely to come in the next few years? We can see from the prophecies of Jesus which has happened and is happening from Matthew 24:3 – 14. The disciples of Jesus Christ asked in verse 3 of when is the time of Jesus coming [“presence” in more appropriate rendering] and the end of this present age. Jesus answered that “there will be false prophets who will claim they are messiah or christs, there will be wars of kingdoms, famines and earthquakes everywhere. Also, true Christians will be arrested and handed over to be punished and be put to death. Many false prophets will appear and the Good News about the Kingdom of God will be preached through all the world and then the end will come.” Note in Matthew 24:15 – 21 the Great Tribulation was fulfilled in the destruction of Jerusalem in 70 A.D. but we cannot say that it only refers to the destruction of Jerusalem in 70 A.D. because in Matthew 24:21 it says that there will be a TROUBLE THAN ANY OTHER TROUBLE FROM THE BEGINNING TO THAT VERY DAY NOR WILL THERE EVER BE ANYTHING LIKE IT AGAIN. So the destruction of the Jerusalem in 70 A.D. does not only fulfill verse 21 because we see that World War 1 and World War 2 have massive destructions of property and lives and is greater than the destruction of Jerusalem in 70 A.D. but still the two world wars ALSO DO NOT FULFILL VERSE 21 of Matthew 24 because of verse 22. Therefore, it has a greater fulfillment in the coming years and this is THE TROUBLE OR THE GREAT TRIBULATION THAT IS EXPECTED BY CHRISTIANITY. What is the proof that it refers to the Great Tribulation in the next few years? Matthew 24:22 states that if God will not REDUCED THE NUMBER OF DAYS, NOBODY WILL SURVIVE. But because of his chosen people, God will reduce the number of days. Many people in the world survive in the two world wars but the verse indicates that if God will not reduce the days NO ONE WILL SURVIVE. Also many religions in Christianity believe of the coming Great Tribulation that is about to come in the future. We see that World War I and World War II have caused destruction but it has not fulfilled Matthew 24:22 because the end did not come after the two world wars and that it has pass many years unlike in verse 22 it says if God will not reduce the time from the time of that trouble NO ONE WILL SURVIVE. So we [you and me] can see that from THAT TROUBLE OR GREAT TRIBULATION the end [Armageddon] will come shortly and will not take too long. Tribulation will not be so long and the end will come. The two world wars do not fall on this category. So what are some proofs in the Bible that Great Tribulation will come? We can read it in Revelation 3:10 which states, “Because you have kept my command to endure, I will also keep you safe from THE TIME OF TROUBLE WHICH IS COMING UPON THE WORLD TO TEST ALL THE PEOPLE ON EARTH.” (capitalization for emphasis) It has not happened yet but in the coming few years. (Later you will see why I am saying in the coming FEW YEARS). Let us see now what is the possible or what clue that there will be a great tribulation that will come on earth? If you will read Revelation 7:1 – 3 which states that the four angels at the four corners of the earth (symbolizing toward the four directions of the earth) is holding back the four winds so that no wind should BLOW ON THE EARTH OR THE SEA OR AGAINST ANY TREE. Notice in verse 4, God called out in a loud voice to the four angels to whom God had given the POWER TO DAMAGE THE EARTH AND THE SEA. And an angel said to four angels not to harm the earth, the sea or the trees, until God mark the servants of God which is the 144,000. So why can we say it will come in the next few years – in a sense of a limited time? We can read the proof in Matthew 24:32 – 33 that if people see that all of his prophecies are being fulfilled then the end is near. So we can say we are on the Last Days of this world. Notice in Matthew 24:34 that “THE PEOPLE NOW LIVING or from NWT Bible is “THIS GENERATION” (from an inclusive time where a specific group of anointed Christians have come to see the time of the beginning of the Last Days until the end of times) WILL NOT PASS OR DIE UNTIL ALL THESE THINGS HAPPENED. Meaning from the time of the people who have seen the beginning of the prophecies of Jesus of the last days and who are still alive today, they will see the fulfillment of ALL the prophecies or events prophesied by Jesus that will happen in the last days before they died. They will not die until all the prophecies of Jesus happened until the Great Tribulation comes. “THE PEOPLE NOW LIVING” OR “THIS GENERATION” (the Anointed Christians that belongs to that group) are not the people whom Jesus had spoken with at that time because they all died and that the prophecies of Jesus have not come yet at their time. Therefore “THE PEOPLE NOW LIVING” [in other Bible versions] OR “THIS GENERATION” really refers to the people who see the beginning of the prophecies of Jesus at the last days. It says in the verse that THEY WILL NOT PASS OR DIE UNTIL ALL THE PROPHECIES OF JESUS HAPPENED [i.e. from 1914 because of the World War 1 which is included in the prophecies of Jesus until the Great Tribulation.] When is the start or beginning of the Last Days? It started in 1914 when World War 1 began which was included in the prophecies of Jesus and also famine in 1918 which is also in the prophecy of Jesus, the Influenza Virus that killed almost 20 million people around the world. You can review the events starting in 1914 where many people have suffered until today. What is the related proof of Matthew 24:22? We can read it from Revelation 9:15 which states that the four angels will kill 1/3 of the people of the earth. However, I am not sure if this revelation in verse 15 is in accordance with Matthew 24:22. But we [you and me] can be sure that the prophecy in Matthew 24:22 is infallible and indicates that MANY PEOPLE WILL DIE OR SUFFER during the Great Tribulation. However, we cannot know how the Great Tribulation will come if it is through climate change that will cause destruction of plants and animals and worldwide starvation that will cause massive death or through worldwide epidemic like what happened in 1918, the influenza virus that killed 20 million people around the world. The two are possible event to come but I am not sure which of the two will happen. I hope you will find time to conduct study about this revelation and to open this to the officials of your country especially to the president of your country. Please see other versions of the Bible to verify the Biblical verses I have said. Thanks and have a good day!!!
Note: Please don’t ignore this letter of mine. You can copy this letter and send it directly to the President of Research and Development of your university or through the Office of the President of your university. Please address this issue to your own government. Please do not spread this news to public.
group of contemporaries: all of the people who were born at approximately the same time, considered as a group, and especially when considered as having shared interests and attitudes
So if the person who saw the last days beginning in 1914 is 4 years old he or she is 104 by 2014. How many more years he or she will be living until all the prophecies of Jesus fulfilled till the Great Tribulation? In fact the last prophecy that is about to come and is not fulfilled yet [for all the prophecies of Jesus are being fulfilled] is the Great Tribulation. It says the generation who will see those prophecies from the beginning of Jesus prophecies in the last days WILL NOT DIE UNTIL ALL THOSE THINGS HAPPENED. Some oldest people are alive until 107 or 108. Today, we have 115 years old living in Japan. But we are not sure of course that the people who see the beginning of the last days will come until the age of 115 or 110. Some oldest people are dying before they reach 110 years old. So by the word “this generation” [the specific group of anointed Christians who will see the Last Days] or “the people living on that particular date” starting from 1914 who saw the prophecies of Jesus we [you and me] can be sure that the Great Tribulation is about to come in the next few years which will followed by Armageddon.
Why am I informing you this? It is because the great effect of the Great Tribulation that will come upon on earth is tremendous. There will be a possible massive starvation and perhaps a massive death of people worldwide. It affirms in Matthew 24:22 that if God will not reduce the time no one will survive and perhaps Revelation 9:15 will be fulfilled literally if this is also in relation to this. But the Watchtower is not saying that Revelation 9:15 is literal in meaning but spiritual. This study of mine emphasized more with the “few” time left and this was also the implicit thought of the Watchtower but telling that there are two groups in the “generation” mention by Jesus. The first group is anointed already in 1914 and have seen the beginning of the last days and they will meet the second group who will continue to see the events of the last days until they see the Great Tribulation. The second group will not die until the Great Tribulation in the world occurs and eventually Armageddon will come shortly.

*This is a copy-paste from my facebook account.



January 2, 2015


*The Beginning of Life on Earth*

Many atheists including scientists and people in the field of science don’t believe in God who is said to be the creator of all things or the universe. Atheist scientists believe that the life on earth existed through the process of the so-called evolution. Evolution is a theory where the first organism was developed from a non-living matter. Then, this organism changed into other different forms of organisms which produced different kinds of living things – plants, animals, insects as well as human. They say that this happened without an intervention of a designer or creator. Is this really true? We should know that many scientists including chemists agree and accept that chemicals cannot create life from non-living things. This was the finding from many experiments they have done. The Awake magazine (issue dated on January 2015) of the Watchtower Bible and Tract Society reported that animals and human are formed from a fertilized egg and that inside an embryo, the cells multiply and form different shapes and functions to develop a particular part of a body and that the evolution concept cannot explain how each cell can know and learn to form and complete a part of the body and where it will position itself in the right place of the body [just as what boggling on my mind before until now]. Also, the magazine stated that scientist have seen that in order to develop a kind of animal into another kind of animal, there must be changes in its molecules of each cell. It was reported that scientists do not understand how to form a simplest or basic cell in the process of evolution (Awake, January 2015, p. 5 – Tagalog issue). This would mean that every kind or type of living organisms has its own properties which are different from the others. The DNA molecules of cells of a particular type of a flower (e.g. a white rose or a red rose) and a bird (e.g. a white dove or a black crow) are different to each other which cannot be produced or brought to exist by chance of evolution. Thus, the evolution of a particular kind of organism into another organism is very impossible to happen. In fact study shows that the probability it might happen is very little and is negligible (i.e. less than 1 %) according to a science report. There is a reason to believe that life on earth began to exist by the will of a great designer or creator. In fact the Bible states that God [Jehovah] created all living things according to their own kinds (Genesis 1:21-25).

*The Beginning of The Universe*

Did the universe exist without the intervention of someone? Did it exist by chance? The entire universe with its galaxies shows that it is guided and defined by the law of gravitation. All galaxies are in their own respective position and are moving yet they are not rumbling in any direction. If this would not be the case then a big catastrophe to the universe will happen and the universe will not continue to exist for billions of years. This proves that it is very organize and is structurally designed and controlled by a supernatural force which cannot be happened by chance or without the intervention of someone who is great with power and understanding. Let us consider our solar system. Our sun is the center of the solar system and the planets are revolving around it in their own orbital path. Basically, if the planets and moons appeared by chance , then it would be impossible to see them existing as to what they are now having their perfect shapes and distances to each other and continuously achieving their own positions in their own orbital path revolving around the sun. How can by chance as believe by atheist scientists prove that their masses and sizes are relatively connected with each other and that their fixed distances occurred only by chance in its unchanging perfect system? Why planets have elliptical orbits revolving around the sun? Why it should not be just a circle instead of an ellipse? For the eight planets (i.e. considering not only one) and Pluto to revolve in elliptical manner is one good reason to say it did not happen or began by chance but by the will of intervening one. Why do the Earth need moon? It is because if there is no moon for Earth then the Earth will wobble or move in swaying, shaking or in trembling way because the moon of Earth exert gravitational force to Earth making it to rotate in its own axis in steady way. Without the moon of the Earth our seasons will not be right for plant, human and animals. Without the moon, it will cause bad climates because it will not make the Earth’s titling of axis on a steady state which gives right seasons for the Earth. Why Earth has right temperature? It is because it is placed on the third position of the planetary system. If the Earth will be adjusted to a little distance toward the sun by specific length, then the Earth will be scorched or burned and no life will exist and if the Earth will be moved a little bit backward by specific length away from the sun, then the Earth will freeze and no life will survive. Why there are seasons of the Earth? It is because of the tilting of the axis of the Earth in 23.50. If this does not occur then we will not acquire perfect seasons for the Earth. The titling of the axis of the Earth gives way to produce plants in its own seasons making the animals and human keep to survive. The Earth’s atmosphere and magnetic field will not become as to what they are as shield or protection of the Earth if they were only appeared by chance and without a will by someone. Without the layers of the atmosphere and the magnetic field of the Earth, life will not be possible on Earth. All of these were designed perfectly in order for the life on Earth exists. All were created and guided by law of nature which is defined and control by God. However, this law of nature of Earth is eventually confronted or affected by the will of man which causes climate change and extinction of different species on Earth giving bad results to everything on it. On the other hand, Earth’s destruction will not continue or reach its end by a global catastrophe for it was said in the Bible that those ruining the Earth will be destroyed (Revelation 11:18) and that the Earth will exist forever (Psalms 104:5). It was said in the Bible that God [Jehovah] created the heavens and the Earth – Genesis 1:1.

*NOTE:  The Bible states that the Earth was circle (oblate-spheroid in modern exact term) and is suspending upon nothing (floating in space) – Isaiah 40:22; Job 26:7. The book of Job and Isaiah were written long ago before it was known by some people that the Earth is circle i.e. during the time of Magellan in 15th century C.E. who is said to be the one who proves it by travelling on sea around the world according to history. It was believed before that the Earth is flat and that when you reach the ends of a sea seen by your eyes and exceed beyond its limit then you will fall below. It was in 16th century when Nicolaus Copernicus made a model of the solar system showing that the sun is the center of the solar system and that the Earth revolves around it. The book of Job was written from 1650 B.C. to 1473 B.C. and the book of Isaiah was written from 778 B.C. – 732 B.C. Therefore it had passed a long period of time before people got to know that the Earth was circle and is floating in the space of the universe. In fact, it was only in 19th century when it was proven clearly and seen by astronauts that the Earth is circle and is floating in space. Nowadays, pictures of the Earth as well as other heavenly bodies can be seen in many science books and can find over the internet sites. Is it not convincing that the Bible is true and that God really exist?

Mga Pagdiriwang na Hindi Nakalulugod sa Diyos

January 24, 2012

Mga Pagdiriwang na Hindi Nakalulugod sa Diyos

“Patuloy ninyong tiyakin kung ano ang kaayaaya sa Panginoon.”—EFESO 5:10.

“SASAMBAHIN ng mga tunay na mananamba ang Ama sa espiritu at katotohanan, sapagkat, sa katunayan, hinahanap ng Ama ang mga tulad nito upang sumamba sa kaniya,” ang sabi ni Jesus. (Juan 4:23) Kapag nakahanap si Jehova ng gayong mga indibiduwal—gaya mo—inilalapit niya sila sa kaniya at sa kaniyang Anak. (Juan 6:44) Isa itong malaking karangalan! Gayunman, para sa mga umiibig sa katotohanan ng Bibliya, dapat na “patuloy [nilang] tiyakin kung ano ang kaayaaya sa Panginoon,” sapagkat si Satanas ay eksperto sa panlilinlang.—Efeso 5:10; Apocalipsis 12:9.

2 Tingnan natin ang nangyari noon malapit sa Bundok Sinai nang hilingin ng mga Israelita kay Aaron na igawa sila ng isang diyos. Pinagbigyan sila ni Aaron at iginawa nga sila ng ginintuang guya pero pinalabas niyang kumakatawan ito kay Jehova. “May isang kapistahan para kay Jehova bukas,” ang sabi niya. Binale-wala ba ni Jehova ang pagsasamang ito ng tunay na relihiyon at ng huwad na relihiyon? Hindi. Sa katunayan, mga tatlong libong mananamba sa idolo ang iniutos niyang patayin. (Exodo 32:1-6, 10, 28) Anong aral ang matututuhan natin dito? Kung gusto nating manatili sa pag-ibig ng Diyos, dapat na “huwag [tayong] humipo ng anumang bagay na marumi” at huwag hayaang mabahiran ng anumang kasinungalingan ang katotohanan.—Isaias 52:11; Ezekiel 44:23; Galacia 5:9.

3 Nakalulungkot, nang mamatay ang mga apostol, na nagsilbing bantay laban sa apostasya, ang mga nag-aangking Kristiyano na walang pag-ibig sa katotohanan ay nagsimulang magsagawa ng mga paganong kaugalian, pagdiriwang, at kapistahan, na ayon sa kanila’y para na rin sa mga Kristiyano. (2 Tesalonica 2:7, 10) Habang sinusuri mo ang mga pagdiriwang na ito, pansinin kung paano ipinapakita ng mga ito ang espiritu ng sanlibutan, hindi ang espiritu ng Diyos. Sa pangkalahatan, pare-pareho lamang ang layunin ng mga pagdiriwang ng sanlibutan: Ginagawa nitong kaakit-akit ang mga makalamang pagnanasa, at itinataguyod ang espiritismo at mga paniniwala ng huwad na mga relihiyon—ang mga pagkakakilanlan ng “Babilonyang Dakila.” (Apocalipsis 18:2-4, 23) Tandaan din na nakita mismo ni Jehova ang kasuklam-suklam na mga gawain ng mga paganong relihiyon na pinagmulan ng maraming popular na kaugalian. Walang alinlangan, kasuklam-suklam din sa kaniya ang gayong mga pagdiriwang sa ngayon. Tiyak ngang napakahalaga sa atin ng pananaw ng Diyos sa bagay na ito!—2 Juan 6, 7.

4 Bilang mga tunay na Kristiyano, alam natin na may ilang pagdiriwang na hindi nakalulugod kay Jehova. Pero kailangan talagang maging determinado tayo na huwag masangkot sa mga ito. Kung babalikan natin ang dahilan kung bakit hindi nalulugod si Jehova sa ganitong mga pagdiriwang, magiging mas matatag ang ating pasiyang iwasan ang anumang bagay na hahadlang sa atin para makapanatili sa pag-ibig ng Diyos.


5 Walang binabanggit sa Bibliya na ipinagdiwang ang araw ng kapanganakan ni Jesus. Sa katunayan, ni wala ngang nakaaalam sa eksaktong petsa ng kaniyang kapanganakan. Pero makatitiyak tayong hindi siya isinilang noong Disyembre 25, na panahon ng taglamig sa lugar kung saan siya isinilang. Una sa lahat, iniulat ni Lucas na noong isilang si Jesus, ang “mga pastol [ay] naninirahan sa labas” at nagbabantay sa kanilang mga kawan. (Lucas 2:8-11) Kung buong taon silang “naninirahan sa labas,” hindi magiging kapansin-pansin ang detalyeng ito. Pero dahil umuulan at nagyeyelo sa Betlehem kung taglamig, ang mga kawan ay ipinapasok sa kulungan at ang mga pastol ay tiyak na hindi ‘maninirahan sa labas.’ Isa pa, pumunta sina Jose at Maria sa Betlehem dahil iniutos ni Cesar Augusto na magparehistro ang mga tao. (Lucas 2:1-7) Malabong mangyari na ang mga taong galít sa pamamahala ng Roma ay uutusan pa ni Cesar na maglakbay sa mga lunsod ng kanilang mga ninuno kung kailan napakalamig ng panahon.

6 Nagmula ang Pasko, hindi sa Kasulatan, kundi sa sinaunang paganong mga kapistahan, gaya ng Romanong Saturnalia, isang pagdiriwang na iniaalay kay Saturn, ang diyos ng agrikultura. Gayundin naman, ayon sa kalkulasyon ng mga deboto ng diyos na si Mithra, ipinagdiriwang nila ang Disyembre 25 bilang “kapanganakan ng di-malulupig na araw,” ang sabi ng New Catholic Encyclopedia. “Nagsimula ang Pasko sa panahon na napakalakas ng impluwensiya ng pagsamba sa araw sa Roma,” mga tatlong siglo pagkamatay ni Kristo.

7 Sa pagdiriwang na ito, ang mga pagano ay nagpapalitan ng mga regalo at nagsasalu-salo—mga kaugaliang ginagawa pa rin ngayon tuwing Pasko. Pero ang pagbibigayang ito ng regalo ay hindi kasuwato ng sinasabi sa 2 Corinto 9:7: “Gawin ng bawat isa ang ayon sa ipinasiya niya sa kaniyang puso, hindi mabigat sa loob o sa ilalim ng pamimilit, sapagkat iniibig ng Diyos ang masayang nagbibigay.” Ang mga tunay na Kristiyano ay nagbibigay udyok ng pag-ibig. Ang kanilang pagbibigay ay hindi nakadepende sa isang partikular na petsa at hindi sila umaasa ng kapalit. (Lucas 14:12-14; Gawa 20:35) Isa pa, napahahalagahan nilang hindi sila napapabigatan ng labis-labis na paghahanda at ng pagkakabaon sa utang sa tuwing darating ang Pasko.—Mateo 11:28-30; Juan 8:32.

8 Pero, baka ikatuwiran ng ilan na nagregalo ang mga astrologo kay Jesus para sa kaniyang kapanganakan. Gayon nga ba? Hindi. Nagbigay sila ng regalo bilang pagkilala sa isang importanteng tao, isang karaniwang kaugalian noong panahon ng Bibliya. (1 Hari 10:1, 2, 10, 13; Mateo 2:2, 11) Sa katunayan, pumunta sila kay Jesus hindi noong gabing isilang siya. Dumalaw sila kay Jesus noong nasa bahay na siya at wala na sa sabsaban, at hindi na rin siya isang bagong-silang na sanggol.


9 Bagaman napakasaya kapag may isinilang na sanggol, walang binabanggit ang Bibliya na nagdiwang ng araw ng kapanganakan ang mga lingkod ng Diyos. (Awit 127:3) Nakaligtaan lamang kayang iulat ito sa Bibliya? Hindi, dahil binanggit nito ang dalawang pagdiriwang ng araw ng kapanganakan—ang kay Paraon ng Ehipto at ang kay Herodes Antipas. (Genesis 40:20-22; Marcos 6:21-29) Pero parehong hindi maganda ang nangyari sa dalawang pagdiriwang na ito—lalo na ang kay Herodes Antipas, yamang sa okasyong ito pinugutan ng ulo si Juan na Tagapagbautismo.

10 Ganito ang sinasabi sa The World Book Encyclopedia: “Itinuturing ng sinaunang mga Kristiyano na ang selebrasyon ng kapanganakan ninuman ay isang kaugaliang pagano.” Halimbawa, naniniwala ang mga Griego noong sinaunang panahon na may isang espiritung nagbabantay sa isang tao habang isinisilang siya. Naniniwala rin silang ipagsasanggalang ng espiritung ito ang taong iyon habang-buhay. Ang espiritung iyon ay “may misteryosong kaugnayan sa diyos na siyang may kaarawan sa mismong araw kung kailan isinilang ang indibiduwal,” ang sabi ng aklat na The Lore of Birthdays. Matagal na ring iniuugnay sa astrolohiya at horoscope ang mga araw ng kapanganakan.

11 Ang mga kaugalian sa pagdiriwang ng kapanganakan ay iniwasan ng mga lingkod ng Diyos noon dahil sa kanilang sinusunod na mga simulain, hindi lamang dahil sa pagano at espiritistikong pinagmulan nito. Bakit? Sapagkat sila’y mapagpakumbaba at hindi nila itinuturing na napakaimportante ng kanilang pagsilang anupat dapat itong ipagdiwang. (Mikas 6:8; Lucas 9:48) Sa halip, niluluwalhati nila si Jehova at pinasasalamatan siya dahil sa mahalagang kaloob na buhay.—Awit 8:3, 4; 36:9; Apocalipsis 4:11.

12 Ang lahat ng namatay na tapat sa Diyos ay nasa kaniyang alaala, at tiyak na bubuhayin silang muli sa hinaharap. (Job 14:14, 15) Sinasabi ng Eclesiastes 7:1: “Ang pangalan ay mas mabuti kaysa sa mainam na langis, at ang araw ng kamatayan kaysa sa araw ng kapanganakan.” Ang ating “pangalan” ay ang magandang reputasyong natamo natin dahil sa tapat na paglilingkod sa Diyos. Kapansin-pansin, hindi ang kapanganakan ng sinuman ang iniutos na alalahanin ng mga Kristiyano kundi ang kamatayan ni Jesus, na nagtataglay ng bukod-tanging “pangalan” na napakahalaga sa ating kaligtasan.—Lucas 22:17-20; Hebreo 1:3, 4.


13 Sinasabing ang Easter ay pagdiriwang sa pagkabuhay-muli ni Kristo pero ang totoo, nagmula ito sa huwad na relihiyon. Ang mismong pangalang Easter ay iniuugnay kay Eostre, o Ostara, ang kinikilalang diyosa ng bukang-liwayway at ng tagsibol ng mga Anglo-Saxon. At ano naman ang koneksiyon ng mga itlog at kuneho sa Easter? Ang mga itlog ay “ginagamit na mga sagisag ng bagong buhay at pagkabuhay-muli,” ang sabi ng Encyclopædia Britannica, samantalang ang mga kuneho naman ay matagal nang sumasagisag sa pag-aanak. Samakatuwid, ang Easter ay talagang isang ritwal sa pag-aanak na balatkayong pagdiriwang ng pagkabuhay-muli ni Kristo.

14 Sasang-ayunan kaya ni Jehova ang paggamit ng nakapandidiring ritwal sa pag-aanak para alalahanin ang pagkabuhay-muli ng kaniyang Anak? Hinding-hindi! (2 Corinto 6:17, 18) Sa katunayan, ni hindi nga iniuutos o ipinahihintulot ng Kasulatan na alalahanin ang pagkabuhay-muli ni Jesus. Kung aalalahanin ito at tatawagin pang Easter, labis na kawalang-pakundangan na ito sa Diyos.


15 Karaniwan nang iniuugnay ang Halloween—na tinatawag ding All Hallows’ Eve o bisperas ng Todos los Santos—sa mga mangkukulam, tiyanak, at iba pang nakakatakot na mga dekorasyon. Ang pagdiriwang na ito ay nagmula sa mga Celt ng Britanya at Ireland noong sinaunang panahon. Kapag kabilugan ng buwan, sa araw na pinakamalapit sa Nobyembre 1, ipinagdiriwang nila ang kapistahan ng Samhain, na nangangahulugang “Katapusan ng Tag-init.” Naniniwala sila na sa kapistahan ng Samhain, nakakatawid sa daigdig ng tao ang mga espiritu. Ang mga espiritung ito, kapuwa mabuti at masama, ay gumagala-gala sa lupa. Naniniwala rin ang mga Celt na ang mga kaluluwa ng patay ay bumabalik sa kani-kanilang tahanan, at ang mga pamilya ay naglalabas ng pagkain at inumin para sa kanilang mga bisitang multo upang payapain ang mga ito. Kaya sa ngayon, kapag ang mga batang nakakostiyum ng multo o mangkukulam ay pumupunta sa mga bahay para bantaan ang may-bahay na gagawa sila ng kalokohan kapag hindi sila binigyan ng regalo, wala silang kamalay-malay na ipinagpapatuloy nila ang mga ritwal ng Samhain.


16 Di-magtatagal, “wala nang tinig ng kasintahang lalaki at ng kasintahang babae ang maririnig pang muli sa [Babilonyang Dakila].” (Apocalipsis 18:23) Bakit? Sapagkat mawawala na mismo ang Babilonyang Dakila, pati na ang mga espiritistikong gawain nito, na nagpaparumi na sa pag-aasawa sa araw pa lamang ng kasal.—Marcos 10:6-9.

17 Ang bawat bansa ay may kani-kaniyang kaugalian. Ang ilang kaugalian na parang wala namang masama ay baka nagmula sa Babilonikong mga gawain na diumano’y magdadala ng ‘suwerte’ sa mga ikinasal o sa kanilang mga bisita. (Isaias 65:11) Ang isa sa mga tradisyong ito ay ang paghahagis ng bigas o ng iba pang bagay. Ang gawaing ito ay baka nagmula sa paniniwalang pinapayapa ng pagkain ang masasamang espiritu upang hindi gawan ng masama ang mag-asawa. Bukod dito, ang bigas ay malaon nang may mahiwagang kaugnayan sa pag-aanak, kaligayahan, at pagkakaroon ng mahabang buhay. Maliwanag na iiwasan ng lahat ng gustong manatili sa pag-ibig ng Diyos ang gayong maruruming kaugalian.—2 Corinto 6:14-18.

18 Iniiwasan din ng mga lingkod ni Jehova ang makasanlibutang mga gawain na maaaring mag-alis ng dignidad sa mga Kristiyanong kasalan at handaan sa kasal o na maaaring makabagabag sa budhi ng iba. Halimbawa, iniiwasan nilang magbigay ng mga mensaheng may halong panunuya o mahahalay na pahiwatig at ng di-magandang pagbibiro o mga komentong magdudulot ng kahihiyan sa bagong kasal at sa iba. (Kawikaan 26:18, 19; Lucas 6:31; 10:27) Iniiwasan din nila ang magagarbong handaan na nagpapakita ng “pagpaparangya ng kabuhayan ng isa,” hindi ng kapakumbabaan. (1 Juan 2:16) Kung nagpaplano kang magpakasal, huwag na huwag mong kalilimutan na gusto ni Jehova na maging isang espesyal at masayang okasyon ang iyong kasal anupat wala kang anumang bagay na pagsisisihan kapag inaalaala mo ito.


19 Naging kaugalian na sa mga kasalan at iba pang mga salu-salo ang pagto-toast. Ganito ang sinasabi ng 1995 International Handbook on Alcohol and Culture: “Ang pagto-toast . . . ay malamang na walang kinalaman sa relihiyon ngayon, pero galing ito sa sinaunang kaugalian na paghahandog ng inumin kung saan isang sagradong likido ang inihahain sa mga diyos . . . kapalit ng isang kahilingan, isang panalangin na ibinubuod sa mga salitang ‘mahabang buhay!’ o ‘para sa iyong kalusugan!’”

20 Oo, baka hindi naiisip ng maraming tao na ang pagto-toast ay may kaugnayan sa relihiyon o pamahiin. Pero ang kaugalian na pagtataas ng baso ng alak ay maituturing pa ring paghiling sa “langit”—sa isang diyos—ng pagpapala sa paraang hindi kasuwato ng Kasulatan.—Juan 14:6; 16:23.


21 Ang mabilis na pagbaba ng mga pamantayan ng sanlibutan sa ngayon—isang kalakarang tuwiran o di-tuwirang itinataguyod ng Babilonyang Dakila—ay kitang-kita sa mga bansang nag-iisponsor ng taunang mga parada o Mardi Gras, mga kapistahang nagtatampok ng malalaswang pagsasayaw at nagtatanghal pa nga ng istilo ng buhay ng mga bakla at tomboy. Nararapat ba sa isang “umiibig kay Jehova” na pumunta o manood ng gayong mga parada? Kung siya ay pupunta o manonood nito, ipinapakita ba niya na talagang kinapopootan niya ang masama? (Awit 1:1, 2; 97:10) Napakabuti nga kung matutularan natin ang saloobin ng salmista na nanalangin: “Palampasin mo ang aking mga mata sa pagtingin sa walang kabuluhan”!—Awit 119:37.

22 Kapag may ginaganap na pagdiriwang ng sanlibutan, iiwasan ng isang Kristiyano ang paggawing magbibigay ng impresyon na nakikisali siya sa pagdiriwang. “Kayo man ay kumakain o umiinom o gumagawa ng anupaman,” ang isinulat ni Pablo, “gawin ninyo ang lahat ng bagay sa ikaluluwalhati ng Diyos.” (1 Corinto 10:31; tingnan ang kahong “Gumawa ng Matatalinong Desisyon,” sa pahina 158-9.) Pero kapag ang isang kaugalian o pagdiriwang ay maliwanag na wala namang kaugnayan sa huwad na relihiyon, pulitika o pagiging makabayan, at hindi labag sa mga simulain ng Bibliya, nasa indibiduwal na Kristiyano ang pagpapasiya kung makikisali siya rito. Kasabay nito, isasaalang-alang din niya ang damdamin ng iba para hindi siya makatisod.


23 Para sa marami, ang ilang popular na pagdiriwang ay pangunahin nang mga pagkakataon para magkasama-sama ang pamilya at magkakaibigan. Kaya kung iniisip ng isa na ang ating maka-Kasulatang paninindigan ay hindi nagpapakita ng pagmamahal o wala sa katuwiran, maaari nating ipaliwanag sa kaniya sa mabait na paraan na mahalaga rin sa mga Saksi ni Jehova ang kaayaayang mga salu-salo ng pamilya at magkakaibigan. (Kawikaan 11:25; Eclesiastes 3:12, 13; 2 Corinto 9:7) Tuwang-tuwa tayong makasama ang ating mga mahal sa buhay sa buong taon, pero dahil sa ating pag-ibig sa Diyos at sa kaniyang matuwid na mga pamantayan, ayaw nating mabahiran ang gayong masasayang okasyon ng mga kaugaliang magpapasamâ ng Kaniyang loob.—Tingnan ang kahong “Nagdudulot ng Napakalaking Kagalakan ang Tunay na Pagsamba,” sa pahina 156.

24 Maganda ang naging resulta nang ipaliwanag ng ilang Saksi sa mga taimtim na nagtatanong ang mga punto sa kabanata 16 ng aklat na Ano ba Talaga ang Itinuturo ng Bibliya? Pero tandaan natin na ang ating tunguhin ay para makuha ang kanilang loob, at hindi para makipagtalo. Kaya maging magalang, manatiling mahinahon, at “ang inyong pananalita nawa ay laging may kagandahang-loob, na tinimplahan ng asin.”—Colosas 4:6.
25 Bilang mga lingkod ni Jehova, naturuan tayong mabuti sa mga bagay-bagay. Alam natin kung bakit natin pinaniniwalaan, ginagawa, at iniiwasan ang ilang bagay. (Hebreo 5:14) Kaya kayong mga magulang, turuan ninyo ang inyong mga anak na mangatuwiran salig sa mga simulain sa Bibliya. Sa paggawa nito, pinatitibay ninyo ang kanilang pananampalataya, tinutulungan ninyo silang masagot mula sa Kasulatan ang mga kumukuwestiyon sa kanilang mga paniniwala, at tinitiyak ninyo sa kanila na mahal sila ni Jehova.—Isaias 48:17, 18; 1 Pedro 3:15.

26 Ang lahat ng sumasamba sa Diyos “sa espiritu at katotohanan” ay hindi lamang umiiwas sa mga di-makakasulatang pagdiriwang kundi nagsisikap ding maging matapat sa lahat ng pitak ng buhay. Sa ngayon, itinuturing ng marami na hindi na praktikal ang pagiging matapat. Pero gaya ng makikita natin sa susunod na kabanata, ang mga paraan ng Diyos ang palaging pinakamagaling.

[Mga Talababa]

Tingnan ang kahong “Dapat ba Akong Makisali sa Pagdiriwang?” sa pahina 148-9. May ilang partikular na kapistahan at pagdiriwang na nakatala sa Watch Tower Publications Index, na inilathala ng mga Saksi ni Jehova.
Salig sa kronolohiya ng Bibliya at sa sekular na kasaysayan, malamang na isinilang si Jesus noong 2 B.C.E. ng buwan ng Etanim sa kalendaryong Judio, na pumapatak ng Setyembre/Oktubre sa ating kasalukuyang kalendaryo.—Tingnan ang Insight on the Scriptures, Tomo 2, pahina 56-7, inilathala ng mga Saksi ni Jehova.

Tingnan ang kahong “Mga Kapistahan at Satanismo” sa pahina 150.
Hinihiling ng tipang Kautusan na ang isang babae, pagkatapos magsilang, ay dapat magbigay sa Diyos ng handog ukol sa kasalanan. (Levitico 12:1-8) Ipinaaalaala ng kahilingang ito ang malungkot na katotohanan na ipinapasa ng mga tao ang kasalanan sa kanilang mga anak. Nakatulong ito sa mga Israelita na magkaroon ng wastong pananaw hinggil sa kapanganakan ng isang sanggol at maaaring nag-udyok sa kanila na umiwas sa mga paganong kaugalian sa pagdiriwang ng kapanganakan.—Awit 51:5.

Iniuugnay rin ang Easter sa pagsamba ng mga taga-Fenicia sa diyosa ng pag-aanak na si Astarte. Itlog at kuneho ang kaniyang mga sagisag. Ang mga estatuwa ni Astarte ay inilalarawan na may napakalaking mga sangkap sa sekso o kaya naman ay may hawak na itlog at may katabing kuneho.
Tingnan ang tatlong artikulo tungkol sa kasalan at sa mga salu-salo sa Ang Bantayan, Oktubre 15, 2006, pahina 18-31.
Tingnan Ang Bantayan, Pebrero 15, 2007, pahina 30-1.
Inilathala ng mga Saksi ni Jehova.

[Mga Tanong sa Aralin]
1. Anong uri ng mga tao ang inilalapit ni Jehova sa kaniya, at bakit sila dapat manatiling mapagbantay sa kanilang espirituwalidad?
2. Ipaliwanag kung ano ang pananaw ni Jehova sa mga nagtatangkang pagsamahin ang tunay na relihiyon at ang huwad na relihiyon.
3, 4. Bakit kailangan nating bigyang-pansin ang mga simulain ng Bibliya kapag sinusuri ang popular na mga kaugalian at pagdiriwang?
5. Bakit tayo makakatiyak na hindi Disyembre 25 ang kapanganakan ni Jesus?
6, 7. (a) Saan nagmula ang maraming kaugalian ng Pasko? (b) Ano ang pagkakaiba ng pagbibigayan kung Pasko at pagbibigayan ng mga Kristiyano?
8. Nagregalo ba ang mga astrologo kay Jesus para sa kaniyang kapanganakan? Ipaliwanag.
9. Ano ang nangyari sa mga pagdiriwang ng araw ng kapanganakan na binanggit sa Bibliya?
10, 11. Ano ang pananaw ng sinaunang mga Kristiyano sa mga pagdiriwang ng kapanganakan, at bakit?
12. Bakit masasabing mas mahalaga ang araw ng ating kamatayan kaysa sa araw ng ating kapanganakan?
13, 14. Saan nagmula ang popular na mga kaugalian ng Easter?
15. Saan nagmula ang Halloween, at ano ang kapansin-pansin sa piniling petsa para ipagdiwang ang kapistahang ito?
16, 17. (a) Bakit dapat suriin ng mga Kristiyanong nagpaplanong magpakasal ang mga lokal na kaugalian sa kasal sa tulong ng mga simulain sa Bibliya? (b) Kung tungkol sa mga kaugaliang gaya ng paghahagis ng bigas o ng iba pang bagay, ano ang dapat isaalang-alang ng mga Kristiyano?
18. Anong mga simulain sa Bibliya ang dapat sundin ng magkasintahang nagpaplanong magpakasal at ng mga inanyayahang dumalo?
19, 20. Ano ang sinasabi ng isang sekular na reperensiya tungkol sa pinagmulan ng pagto-toast, at bakit hindi katanggap-tanggap ang kaugaliang ito sa mga Kristiyano?
21. Anong mga popular na pagdiriwang ang dapat iwasan ng mga Kristiyano bagaman tila walang kaugnayan sa relihiyon ang mga ito, at bakit?
22. Kailan maaaring magdesisyon ang isang Kristiyano ayon sa kaniyang budhi kung makikisali siya o hindi sa isang pagdiriwang?
23, 24. Paano tayo makapagbibigay ng mahusay na patotoo may kinalaman sa matuwid na mga pamantayan ni Jehova?
25, 26. Paano matutulungan ng mga magulang ang kanilang mga anak na sumulong sa pananampalataya at pag-ibig kay Jehova?
[Kahon/Larawan sa pahina 148, 149]


Simulain: “‘Lumabas kayo mula sa kanila, at humiwalay kayo,’ sabi ni Jehova, ‘at tigilan na ninyo ang paghipo sa maruming bagay’; ‘at tatanggapin ko kayo.’”—2 Corinto 6:17.
Tanungin ang sarili tungkol sa isang popular na pagdiriwang o kaugalian
▪ Kitang-kita bang nagmula ito sa gawain o turo ng huwad na relihiyon, kasali na ang espiritismo?—Isaias 52:11; 1 Corinto 4:6; 2 Corinto 6:14-18; Apocalipsis 18:4.
▪ Nagbibigay ba ito ng labis na parangal o paghanga sa isang tao, organisasyon, o sagisag ng bansa?—Jeremias 17:5-7; Gawa 10:25, 26; 1 Juan 5:21.
▪ Iniaangat ba nito ang isang bansa o etnikong grupo kaysa sa iba?—Gawa 10:34, 35; 17:26.
▪ Nakikita ba rito “ang espiritu ng sanlibutan,” na salansang sa banal na espiritu ng Diyos?—1 Corinto 2:12; Efeso 2:2.
▪ May matitisod ba kung makikisali ako rito?—Roma 14:21.
▪ Kung hindi ako makikisali, paano ko ito ipaliliwanag sa iba sa magalang na paraan?—Roma 12:1, 2; Colosas 4:6.
Makatutulong din ang sumusunod na mga teksto upang masagot ang mga tanong tungkol sa popular na mga pagdiriwang:
▪ “Nakisama [ang di-tapat na mga Israelita] sa mga bansa at natuto ng kanilang mga gawa.”—Awit 106:35.
▪ “Ang taong tapat sa pinakakaunti ay tapat din sa marami, at ang taong di-matuwid sa pinakakaunti ay hindi rin matuwid sa marami.”—Lucas 16:10.
▪ “Hindi kayo bahagi ng sanlibutan.”—Juan 15:19.
▪ “Hindi kayo maaaring makibahagi sa ‘mesa ni Jehova’ at sa mesa ng mga demonyo.”—1 Corinto 10:21.
▪ “Ang panahong nagdaan ay sapat na upang maisagawa ninyo ang kalooban ng mga bansa nang lumalakad kayo sa mga gawa ng mahalay na pag- gawi, masasamang pita, mga pagpapakalabis sa alak, mga walang-taros na pagsasaya, mga paligsahan sa pag-inom, at mga bawal na idolatriya.”—1 Pedro 4:3.
[Larawan sa pahina 150]


Kapansin-pansin na ang pinakaimportanteng araw sa relihiyong tinatawag na Satanismo ay ang araw ng kapanganakan ng isang tao. Bakit? Dahil naniniwala ang mga Satanista na ang bawat indibiduwal ay diyos kung nais niyang ituring ang kaniyang sarili na diyos. Kaya ang pagdiriwang ng kapanganakan ay pagdiriwang ng pagsilang ng isang diyos. Siyempre pa, marami ang hindi sang-ayon sa ganitong sobrang pagtingin sa sarili. Pero ganito ang sabi ng aklat na The Lore of Birthdays: “Ang ibang pagdiriwang ay nakapagpapataba ng puso, pero ang pagdiriwang sa araw ng kapanganakan ay nakapagpapalaki ng ulo.”
Ang sumunod na pinakaimportanteng mga pagdiriwang sa kalendaryo ng mga Satanista ay ang Walpurgis Night at Halloween. Ayon sa Merriam-Webster’s Collegiate Dictionary, ang Walpurgis Night ay “ang bisperas ng May Day kung saan ang mga mangkukulam ay pinaniniwalaang nagkikita-kita sa isang napagkasunduang lugar.”
[Kahon sa pahina 156]


Si Jehova ang “maligayang Diyos,” at gusto niyang maging maligaya ang kaniyang mga lingkod. (1 Timoteo 1:11) Ang katotohanang ito ay makikita sa sumusunod na mga teksto:
“Ang may mabuting puso ay laging may piging.”—Kawikaan 15:15.
“Nalaman ko na wala nang mas mabuti sa kanila kundi ang magsaya at gumawa ng mabuti habang ang isa ay nabubuhay; at na ang bawat tao rin ay kumain at uminom nga at magtamasa ng kabutihan dahil sa lahat ng kaniyang pagpapagal. Iyon ang kaloob ng Diyos.”—Eclesiastes 3:12, 13.
“Kung tungkol sa isa na bukas-palad, nagpapayo siya ukol sa mga bagay na bukas-palad; at para sa mga bagay na bukas-palad ay titindig siya.”—Isaias 32:8.
“Pumarito kayo sa akin, lahat kayo na nagpapagal at nabibigatan, at pagiginhawahin ko [Jesus] kayo. . . . Sapagkat ang aking pamatok ay may-kabaitan at ang aking pasan ay magaan.”—Mateo 11:28, 30.
“Malalaman ninyo ang katotohanan, at ang katotohanan ay magpapalaya sa inyo.”—Juan 8:32.
“[Ibigay] ng bawat isa ang ayon sa ipinasiya niya sa kaniyang puso, hindi mabigat sa loob o sa ilalim ng pamimilit, sapagkat iniibig ng Diyos ang masayang nagbibigay.”—2 Corinto 9:7.
“Ang mga bunga ng espiritu ay pag-ibig, kagalakan, kapayapaan, . . . kabaitan, kabutihan.”—Galacia 5:22.
“Ang bunga ng liwanag ay binubuo ng bawat uri ng kabutihan at katuwiran at katotohanan.”—Efeso 5:9.
[Kahon sa pahina 158, 159]


Kung minsan, maaaring bumangon ang mga situwasyong susubok sa ating pag-ibig kay Jehova at sa ating unawa sa mga simulain sa Bibliya. Halimbawa, baka ang isang Kristiyano ay anyayahan ng kaniyang di-sumasampalatayang asawa sa isang salu-salo kasama ng mga kamag-anak sa panahon ng isang kapistahan ng sanlibutan. Ang ilang Kristiyano ay maaaring pahintulutan ng kanilang budhi na paunlakan ang paanyaya; ang iba naman ay hindi. Kapag pinaunlakan ng isang Kristiyano ang paanyaya, dapat na makita sa kaniyang paggawi na hindi siya nakikipagdiwang kundi gusto lamang niyang makasalo ang kanilang mga kamag-anak.

Makabubuti para sa isang Kristiyano na magalang na kausapin agad ang kaniyang asawa, anupat ipinaliliwanag na baka may mapahiya kung hindi siya makisali sa mga gagawin ng kanilang mga kamag-anak bilang bahagi ng pagdiriwang. Baka sakaling magdesisyon ang di-sumasampalatayang asawa na sa ibang araw na lamang sila pumunta.—1 Pedro 3:15.
Paano kung mapilit pa rin ang asawang lalaki na isama ang kaniyang Kristiyanong asawa kahit nagpaliwanag na ito? Puwedeng isipin ng Kristiyanong asawang babae na pananagutan ng kaniyang asawa bilang ulo ng pamilya ang magpakain sa pamilya. (Colosas 3:18) Sa pagkakataong ito, isinaayos ng asawang lalaki na sa bahay ng mga kamag-anak nito sila kumain. Baka makapagpatotoo pa nga ang asawang babae sa okasyong iyon. Hindi naman nagiging marumi ang pagkain dahil lamang sa kinakain ito sa panahon ng kapistahan ng sanlibutan. (1 Corinto 8:8) Maaaring ituring ng Kristiyano na karaniwang kainan lamang ito at hindi naman kailangang makisali sa anumang pagbabatian, kantahan, pagto-toast, at iba pang gawain sa pagdiriwang.
Ang isa pang bagay na dapat isaalang-alang ay ang posibleng maging epekto sa iba ng pakikisalo sa gayong kainan. Dapat isaisip ng Kristiyanong asawang babae ang posibilidad na baka matisod ang iba kapag nalaman nilang pumunta siya sa pagdiriwang ng mga di-Saksing kamag-anak.—1 Corinto 8:9; 10:23, 24.
Isa pa, hindi kaya pilitin ng pamilya ang Kristiyanong asawang babae na makipagkompromiso? Mahirap nang tumanggi kapag kahiyaan na! Kaya mahalagang patiunang pag-isipan nang mabuti ang mga bagay-bagay, anupat isinasaalang-alang ang lahat ng maaaring mangyari, pati na siyempre ang kaniyang sariling budhing Kristiyano.—Gawa 24:16.

Dapat Ko Bang Tanggapin ang Bonus Kung Pasko?

Sa panahon ng Kapaskuhan, baka magbigay ng regalo o bonus ang amo ng isang Kristiyano. Dapat ba itong tanggihan ng Kristiyano? Depende sa kalagayan. Baka wala naman sa isip ng amo niya na kapag tinanggap ito ng isa ay nagdiriwang na siya ng Pasko. Baka gusto lamang ng amo na ibahagi sa lahat ng kaniyang trabahador ang tinubo ng kompanya. O maaaring ang bonus ay bilang pasasalamat sa ginawang paglilingkod sa buong taon at para maudyukan pa silang ipagpatuloy ang mahusay na pagtatrabaho. Maaaring magbigay ng regalo ang amo sa lahat ng empleado—Judio, Muslim, o iba pa—nagdiriwang man sila ng Pasko o hindi. Kaya hindi nangangahulugang hindi na maaaring tanggapin ng isang Saksi ni Jehova ang isang regalo dahil lamang sa nauugnay ito sa isang kapistahan o ibinigay ito sa panahon ng isang pagdiriwang.
Kung niregaluhan ang isang Kristiyano dahil sa isang relihiyosong kapistahan, at tinanggap niya ang regalo, hindi ito nangangahulugan na nakikipagdiwang na siya. Baka ang isang katrabaho o kamag-anak ay magsabi sa Saksi, “Alam kong hindi ninyo ipinagdiriwang ang okasyong ito, pero gusto pa rin kitang regaluhan.” Kung ipinahihintulot ng budhi ng isang Kristiyano, maaari niyang tanggapin ang regalo at magpasalamat nang hindi bumabanggit ng anuman tungkol sa kapistahan. (Gawa 23:1) Marahil sa ibang panahon na malamang na hindi na sasamâ ang kaniyang loob, mataktika nang maipaliliwanag ng isang Kristiyano ang kaniyang paninindigan.
Pero paano kung maliwanag na ang intensiyon ng nagreregalo ay para ipakita na hindi matatag ang paninindigan ng Kristiyano sa kaniyang mga paniniwala o na makikipagkompromiso ito kapalit ng materyal na pakinabang? Kung gayon, dapat lamang na tanggihan ang regalo. Tiyak na gusto nating makapag-ukol ng bukod-tanging debosyon sa Diyos na Jehova.—Mateo 4:8-10.

[Larawan sa pahina 147]

Ang mga tunay na Kristiyano ay nagbibigay udyok ng pag-ibig

**Manatili Sa Pag-ibig Ng Diyos, c 2008; Kabanata 13, p. 144 – 159


January 20, 2012


Kahulugan: Isang tunay na kamanghamanghang likido na nananalaytay sa mga ugat ng katawan ng mga tao at karamihan ng mga hayop, na naglalaan ng sustansiya at oksihena, nag-aalis ng mga dumi ng katawan, at gumaganap ng pangunahing papel sa pagsasanggalang sa katawan laban sa impeksiyon. Napakatalik ng kaugnayan ng dugo sa pananatiling buháy kung kaya’t sinasabi ng Bibliya na “ang kaluluwa [buhay] ng laman ay nasa dugo.” (Lev. 17:11) Bilang Bukal ng buhay, si Jehova ay naglaan ng tiyak na mga tagubilin hinggil sa wastong paggamit sa dugo.

Ang mga Kristiyano ay inuutusan na ‘magsiilag . . . sa dugo’

Gawa 15:28, 29: “Sapagka’t minagaling ng banal na espiritu at namin [ang lupong tagapamahala ng kongregasyong Kristiyano] na huwag na kayong atangan ng lalong mabigat na pasanin, maliban sa mga bagay na ito na kinakailangan, na kayo’y magsiilag sa mga bagay na inihain sa mga diyus-diyosan at sa dugo at sa mga binigti [o, pinatay nang hindi pinatutulo ang kanilang dugo] at sa pakikiapid. Kung maingat ninyong iiwasan ang mga bagay na ito ay ikabubuti ninyo. Mabuting kalusugan sa inyo!” (Doon ang pagkain ng dugo ay itinumbas sa pagsamba sa diyus-diyosan at sa pakikiapid, mga bagay na hindi natin nanaising lahukan.)

Puwedeng kanin ang laman ng hayop, nguni’t hindi ang dugo

Gen. 9:3, 4: “Bawa’t umuusad na hayop na nabubuhay ay magsisilbing pagkain ninyo. Gaya ng mga sariwang pananim, lahat ay ibinibigay ko sa inyo. Nguni’t ang lamang may kaluluwa [buhay]—na siya nitong dugo—ay huwag ninyong kakanin.”

Dapat patuluin ang dugo ng alinmang hayop na kinakain. Hindi maaaring kainin ang isa na binigti o namatay sa bitag o kaya’y nasumpungan nang patay. (Gawa 15:19, 20; ihambing ang Levitico 17:13-16.) Kasuwato nito, hindi dapat kanin ang alinmang pagkain na nilahukan ng buong dugo o kahit ng sangkap mula sa dugo.

Ang tanging paggamit sa dugo na sinasang-ayunan ng Diyos ay ang sa paghahain

Lev. 17:11, 12: “Ang kaluluwa [buhay] ng laman ay nasa dugo, at aking ibinigay sa inyo sa ibabaw ng dambana upang itubos sa inyong mga kaluluwa, sapagka’t ang dugo’y siyang tumutubos dahil sa kaluluwa [buhay] nito. Kaya’t aking sinabi sa mga anak ni Israel: ‘Sinoman sa inyo ay huwag kakain ng dugo, ni ang mga taga-ibang bayan na nakikipamayan sa inyo ay huwag kakain ng dugo.’ ” (Lahat ng mga haing hayop sa ilalim ng Batas Mosaiko ay lumarawan sa iisang hain ni Jesu-Kristo.)

Heb. 9:11-14, 22: “Nang dumating si Kristo bilang mataas na saserdote . . . siya’y pumasok, hindi sa pamamagitan ng dugo ng mga kambing at ng mga bulong baka, kundi sa pamamagitan ng kaniyang sariling dugo, na minsan magpakailanman sa dakong banal at kinamtan ang walang-hanggang katubusan para sa atin. Sapagka’t kung ang dugo ng mga kambing at ng mga baka at ang abo ng dumalagang baka na iniwisik sa mga nadungisan ay nagpapaging-banal sa ikalilinis ng laman, gaano pa kaya ang dugo ni Kristo, na sa pamamagitan ng espiritung walang-hanggan ay inihandog ang kaniyang sarili na walang dungis sa Diyos, ay maglilinis ng ating budhi mula sa patay na mga gawa upang tayo’y makapag-ukol ng banal na paglilingkod sa buháy na Diyos? . . . Maliban na sa pagkabuhos ng dugo ay walang kapatawaran.”

Efe. 1:7: “Sa pamamagitan niya [si Jesu-Kristo] tayo’y may katubusan sa pamamagitan ng kaniyang dugo, oo, ang kapatawaran ng ating mga kasalanan, ayon sa mga kayamanan ng kaniyang di-na-sana nararapat na kagandahang-loob.”

Papaano inunawa ng mga nag-aangking Kristiyano noong unang mga siglo C.E. ang mga utos ng Bibliya hinggil sa dugo?

Si Tertullian (c. 160-230 C.E.): “Mahiya kayo sa mga Kristiyano dahil sa inyong kakatwang mga paraan. Hindi man lamang namin inilalahok ang dugo ng mga hayop sa aming pagkain, sapagka’t ito’y pangkaraniwang pagkain lamang. . . . Sa paglilitis ng mga Kristiyano kayo [mga paganong Romano] ay nag-aalok sa kanila ng mga longganisang may dugo. Sabihin pa, naniniwala kayo na ang mismong itinutukso ninyo sa kanila upang sila’y lumihis sa tamang landas ay isang bagay na para sa kanila’y katampalasanan. Bakit nga, kung kailan pa ninyo natiyak na sila’y nasusuklam sa dugo ng isang hayop, saka pa ninyo aasahan na sila’y mahayok sa dugo ng tao?”—Tertullian, Apologetical Works, and Minucius Felix, Octavius (Nueba York, 1950), isinalin ni Emily Daly, p. 33.

Minucius Felix (ikatlong siglo C.E.): “Gayon na lamang ang pag-iwas namin sa dugo ng tao, kung kaya’t hindi namin inihahain maging ang dugo ng mga pagkaing hayop sa aming hapag-kainan.”—The Ante-Nicene Fathers (Grand Rapids, Mich.; 1956), pinamatnugutan ni A. Roberts at J. Donaldson, Tomo IV, p. 192.

Mga Pagsasalin ng Dugo

Ang pagbabawal ba ng Bibliya ay naglalakip sa dugo ng tao?

Oo, at ganito ang pagka-unawa ng sinaunang mga Kristiyano. Ang Gawa 15:29 ay nagsasabi na “magsiilag . . . sa dugo.” Hindi nito sinasabi na iwasan lamang ang dugo ng hayop. (Ihambing ang Levitico 17:10, na nagbabawal sa pagkain ng “anomang dugo.”) Si Tertullian (na sumulat bilang pagsasanggalang sa paniniwala ng sinaunang mga Kristiyano) ay nagsabi: “Ang pagbabawal sa ‘dugo’ ay uunawain natin na (isang pagbabawal) lalung-lalo nang kumakapit sa dugo ng tao.”—The Ante-Nicene Fathers, Tomo IV, p. 86.

Ang pagsasalin ba’y talagang katumbas ng pagkain ng dugo?

Sa ospital, kapag ang pasyente’y hindi makakain sa pamamagitan ng kaniyang bibig, siya ay pinakakain sa pamamagitan ng kaniyang ugat. Kaya, ang isa bang tao na kailanma’y hindi pa nakapagsusubo ng dugo sa kaniyang bibig subali’t tumatanggap ng dugo sa pamamagitan ng pagsasalin ay talagang sumusunod sa utos na “magsiilag sa . . . dugo”? (Gawa 15:29) Bilang paghahambing, kuning halimbawa ang isang tao na pinayuhan ng doktor na umiwas sa alkohol. Magiging masunurin kaya siya kung hihinto siya ng pag-inom ng alkohol pero tuwiran naman niya itong itinuturok sa kaniyang mga ugat?

May mga kahalili bang paraan ng panggagamot para sa isang pasyente na tumatanggi sa dugo?

Madalas, ang simpleng saline solution, Ringer’s solution at dextran ay maaaring gamitin bilang plasma volume expander, at ang mga ito ay makukuha sa halos lahat ng makabagong ospital. Sa katunayan, ang mga panganib na kaakibat ng pagsasalin ng dugo ay naiiwasan sa paggamit ng mga sangkap na ito. Sinasabi ng Canadian Anaesthetists’ Society Journal (Enero 1975, p. 12): “Ang mga panganib ng pagsasalin ng dugo ay siyang bentaha ng mga panghalili sa plasma: pag-iwas sa impeksiyon na sanhi ng bakterya at virus, mga di-kanaisnais na reaksiyon sa pagsasalin at ang suliranin na likha ng di-pagkakatugma sa tipo ng dugo [Rh sensitization].” Ang mga Saksi ni Jehova ay walang relihiyosong pagtutol sa paggamit ng walang-dugong plasma expander.

Ang totoo’y nadudulutan ang mga Saksi ni Jehova ng mas mahuhusay na paraan ng panggagamot dahilan sa di nila pagtanggap ng dugo. Ganito ang inamin ng isang duktor nang ito ay sumulat sa American Journal of Obstetrics and Gynecology (Hunyo 1, 1968, p. 395): “Walang alinlangan na kapag kayo [ang siruhano] ay umoopera nang walang pagsasalin ng dugo, lalong humuhusay ang inyong pagtitistis. Lalo kayong nagiging listo sa pag-ipit ng bawa’t nagdurugong ugat.”

Lahat ng uri ng operasyon ay maidadaos nang matagumpay kahit walang pagsasalin ng dugo. Kasama na rito ang operasyon na open-heart, pagputol ng mga kamay o paa, at ang lubusang pagtanggal ng mga sangkap na may kanser. Ganito ang sinabi ni Dr. Philip Roen nang siya ay sumulat sa New York State Journal of Medicine (Oktubre 15, 1972, p. 2527): “Hindi kami nag-atubili na gawin ang alinman at lahat ng hinihiling na pamamaraan sa pagtitistis sa harap ng pagbabawal sa pagsasalin ng dugo.” Si Dr. Denton Cooley, sa Texas Heart Institute, ay nagsabi: “Talagang namangha kami sa resulta [ng paggamit ng mga plasma expander na walang dugo] sa mga Saksi ni Jehova kung kaya’t sinimulan naming gamitin ang pamamaraang ito sa lahat ng aming pasyente sa puso.” (Ang Union ng San Diego, Disyembre 27, 1970, p. A-10) “Ang ‘walang-dugong’ mga open-heart na operasyon, na unang isinaayos para sa nasa-edad na mga miyembro ng sekta ng mga Saksi ni Jehova sapagka’t ipinagbabawal ng kanilang relihiyon ang pagsasalin ng dugo, ay buong-ligtas ngayong ginagamit sa delikadong mga operasyon sa mga sanggol at kabataan.”—Cardiovascular News, Pebrero 1984, p. 5.

Kung May Magsasabi—

‘Pinababayaan ninyong mamatay ang inyong anak pagka’t ayaw ninyong pasalin ng dugo. Masyado naman kayo’

Maaari kayong sumagot: ‘Pinapayagan namin silang salinan—kaya lang ay yaong mas ligtas na paraan. Tinatanggap namin ang paraan ng pagsasalin na hindi naghaharap ng panganib ng AIDS, hepatitis, at malarya. Hangad namin ang pinakamabuting panggagamot para sa aming mga anak, gaya ng natitiyak kong hangad ng sinomang maibiging magulang.’ Pagkatapos ay maaaring idagdag: (1) ‘Kapag napakaraming dugo ang nawala, ang pinakamalubhang pangangailangan ay isauli ang dami ng likido. Siguro natatalos ninyo na 50 porsiyento ng ating dugo ay talagang tubig; ang iba’y binubuo ng mga pula at puting selula, at iba pa. Kapag napakaraming dugo ang nawala, ang katawan mismo ay nagpapalabas sa ating mga ugat ng maraming reserbang selula ng dugo at pinabibilis ang produksiyon ng mga bagong selula. Pero kailangan ang sapat na dami ng likido. Ang mga plasma volume expander na walang dugo ay puwedeng gamitin sa layuning ito, at ito ay tinatanggap namin.’ (2) ‘Ang mga plasma volume expander ay nagamit na sa libu-libong mga tao, at napakahusay ang mga resulta.’ (3) ‘Higit na mahalaga sa amin ay ang sinasabi mismo ng Bibliya sa Gawa 15:28, 29.’

O maaari ninyong sabihin: ‘Nauunawaan ko ang inyong punto-de-vista. Palagay ko’y parang nakikinikinita ninyo ang inyong anak sa situwasyong iyan. Bilang magulang gagawin natin ang lahat ng ating makakaya upang maipagsanggalang ang kapakanan ng ating anak, hindi ba? Kaya kung ang mga taong tulad ninyo at ako ay tatanggi sa isang paraan ng panggagamot para sa ating anak, tiyak na mayroon tayong makatuwirang dahilan para dito.’ Pagkatapos ay maaaring idagdag: (1) ‘Sa palagay ninyo hindi kaya naiimpluwensiyahan ang ibang mga magulang ng kung ano ang sinasabi ng Salita ng Diyos dito sa Gawa 15:28, 29?’ (2) ‘Kaya ang tanong ay, May sapat ba tayong pananampalataya upang gawin ang iniuutos ng Diyos?’

‘Hindi kayo naniniwala sa pagsasalin ng dugo’

Maaari kayong sumagot: ‘Ang mga pahayagan ay naglathala ng mga balita hinggil sa ilang situwasyon na kung saan inakala nila na ang mga Saksi ay mamamatay kung hindi sila tatanggap ng dugo. Ito ba ang nasa isip ninyo? . . . Bakit ba namin kinukuha ang ganitong paninindigan?’ Pagkatapos ay maaaring idagdag: (1) ‘Sa laki ng inyong pagmamahal sa inyong asawa handa ba kayong isapanganib ang inyong buhay alang-alang sa kaniya? . . . Mayroon ding mga tao na nagsasapanganib ng kanilang buhay alang-alang sa bayan, at sila’y itinuturing na mga bayani, hindi ba? Subali’t mayroong isa na mas dakila kaysa sinomang tao o bagay dito sa lupa, at iyon ay ang Diyos. Isasapanganib ba ninyo ang inyong buhay dahil sa pagmamahal sa kaniya at dahil sa katapatan sa kaniyang pamamahala?’ (2) ‘Ang isyu na talagang pinag-uusapan dito ay ang katapatan sa Diyos. Salita ng Diyos ang nagsasabi sa atin na umiwas sa dugo. (Gawa 15:28, 29)’

O maaari ninyong sabihin: ‘Maraming pangkaraniwang bagay sa ngayon na iniiwasan ng mga Saksi ni Jehova—halimbawa’y, pagsisinungaling, pangangalunya, pagnanakaw, paninigarilyo, at gaya ng nabanggit ninyo, ang paggamit ng dugo. Bakit? Sapagka’t ang aming buhay ay inugitan ng Salita ng Diyos.’ Pagkatapos ay maaaring idagdag: (1) ‘Alam ba ninyo na sinasabi ng Bibliya na dapat tayong “magsiilag sa dugo”? Gusto kong ipakita ito sa inyo. (Gawa 15:28, 29)’ (2) ‘Marahil ay naaalaala ninyo na sinabi ng Diyos sa ating unang mga magulang, sina Adan at Eba, na makakakain sila sa alinmang punong-kahoy sa Eden maliban sa isa. Subali’t sumuway sila, kumain ng ipinagbabawal na bungang-kahoy, at iniwala ang lahat. Napakamangmang! Totoo, sa ngayon ay walang puno na may ipinagbabawal na bungang-kahoy. Pero pagkaraan ng Baha noong kaarawan ni Noe muling iniharap ng Diyos ang isang pagbabawal para sa sangkatauhan. Dito’y napasangkot na ang dugo. (Gen. 9:3, 4)’ (3) ‘Kaya ang talagang kuwestiyon ay ito, May pananampalataya ba tayo sa Diyos? Kung susundin natin siya, nasa harapan natin ang pag-asa ng walang-hanggang buhay sa kasakdalan sa ilalim ng kaniyang Kaharian. Mamatay man tayo, tinitiyak niya sa atin ang isang pagkabuhay-muli.’

‘Papaano kung sabihin ng duktor, “Mamamatay kayo kung hindi kayo magpapasalin ng dugo”?’

Maaari kayong sumagot: ‘Kung talagang ganoong kalubha ang situwasyon, matitiyak ba ng duktor na ang pasyente ay hindi mamamatay kung siya’y sasalinan ng dugo?’ Pagkatapos ay maaaring idagdag: ‘Pero may isa na makapagbibigay ng buhay sa atin, at iyon ay ang Diyos. Hindi ba kayo sasang-ayon na, kapag talagang nakaharap na sa kamatayan, ang pagtalikod sa Diyos sa pamamagitan ng pagsuway sa kaniyang utos ay hindi isang matalinong pasiya? Ako’y talagang may pananampalataya sa Diyos. Ganoon din ba kayo? Ang Salita niya ay nangangako ng pagkabuhay-muli para sa bawa’t sumasampalataya sa kaniyang Anak. Naniniwala ba kayo dito? (Juan 11:25)’

O maaari ninyong sabihin: ‘Maaaring nangangahulugan ito na hindi talaga niya alam kung papaano haharapin ang situwasyon nang hindi gagamit ng dugo. Hangga’t maaari, sinisikap naming makausap niya ang isang duktor na mayroon nang karanasan, o kaya’y naghahanap na lamang kami ng ibang duktor.’


Nangangatuwiran Mula Sa Kasulatan, “Dugo”, p. 139 – 144


January 17, 2012


“In faith all these . . . publicly declared that they were strangers and temporary residents in the land.”—HEB. 11:13.

“THEY are in the world,” said Jesus of his disciples. But he explained: “They are no part of the world, just as I am no part of the world.” (John 17:11, 14) Thus, Jesus clearly indicated the position of his true followers with respect to “this system of things,” whose god is Satan. (2 Cor. 4:4) Although living in this wicked world, they would be no part of it. Their situation in this system would be that of “aliens and temporary residents.”—1 Pet. 2:11.

They Lived as “Temporary Residents”

2 From earliest times, faithful servants of Jehovah stood out as different from those in the ungodly world in which they lived. Before the Flood, Enoch and Noah “walked with the true God.” (Gen. 5:22-24; 6:9) Both of them were courageous preachers of Jehovah’s judgments against Satan’s wicked world. (Read 2 Peter 2:5; Jude 14, 15.) Because they walked with God in an ungodly world, Enoch “pleased God well” and Noah “proved himself faultless among his contemporaries.”—Heb.11:5; Gen. 6:9.

3 At God’s invitation, Abraham and Sarah gave up the comforts of city life in Ur of the Chaldeans and accepted the challenge of living as nomads in a foreign land. (Gen. 11:27, 28; 12:1) The apostle Paul wrote: “By faith Abraham, when he was called, obeyed in going out into a place he was destined to receive as an inheritance; and he went out, although not knowing where he was going. By faith he resided as an alien in the land of the promise as in a foreign land, and dwelt in tents with Isaac and Jacob, the heirs with him of the very same promise.” (Heb. 11:8, 9) Concerning such faithful servants of Jehovah, Paul said: “In faith all these died, although they did not get the fulfillment of the promises, but they saw them afar off and welcomed them and publicly declared that they were strangers and temporary residents in the land.”—Heb.11:13.

A Warning to the Israelites

4 Abraham’s descendants, the Israelites, became numerous and were eventually organized into a nation with a law code and a land. (Gen. 48:4; Deut. 6:1) The people of Israel were never to forget that the real Owner of their land was Jehovah. (Lev. 25:23) They were like tenants obliged to respect the Owner’s wishes. Moreover, they were to remember that “not by bread alone does man live”; they were not to let material prosperity cause them to forget Jehovah. (Deut. 8:1-3) Before settling in their land, the Israelites were given this warning: “It must occur that when Jehovah your God will bring you into the land that he swore to your forefathers Abraham, Isaac and Jacob to give you, great and good-looking cities that you did not build, and houses full of all good things and that you did not fill, and cisterns hewn out that you did not hew out, vineyards and olive trees that you did not plant, and you shall have eaten and become satisfied, watch out for yourself that you may not forget Jehovah.”—Deut. 6:10-12.

5 This warning was not unfounded. In Nehemiah’s day, a group of Levites recalled with shame what occurred after the Israelites took possession of the Promised Land. After the people of Israel occupied comfortable houses and had an abundance of food and wine, “they began to eat and to be satisfied and to grow fat.” They rebelled against God, even killing the prophets he sent to warn them. Jehovah therefore abandoned them to their enemies. (Read Nehemiah 9:25-27; Hos. 13:6-9) Later, under Roman domination, the faithless Jews went so far as to kill the promised Messiah! Jehovah rejected them and transferred his favor to a new nation, spiritual Israel.—Matt. 21:43; Acts 7:51, 52; Gal. 6:16.

“No Part of the World

6 As shown earlier in this article, the Head of the Christian congregation, Jesus Christ, made it clear that his followers would be separate from the world, Satan’s wicked system of things. Shortly before his death, Jesus told his disciples: “If you were part of the world, the world would be fond of what is its own. Now because you are no part of the world, but I have chosen you out of the world, on this account the world hates you.”—John 15:19.

7 As Christianity spread, were Christians to come to terms with the world, conforming to its practices and becoming a part of it? No. Wherever they lived, they were to distinguish themselves from Satan’s system. Some 30 years after Christ’s death, the apostle Peter wrote to Christians living in different parts of the Roman world: “Beloved, I exhort you as aliens and temporary residents to keep abstaining from fleshly desires, which are the very ones that carry on a conflict against the soul. Maintain your conduct fine among the nations.”—1 Pet.1:1; 2:11, 12.

8 Confirming that early Christians conducted themselves as “aliens and temporary residents” in the Roman world, historian Kenneth Scott Latourette wrote: “It is one of the commonplaces of history that in its first three centuries Christianity met persistent and often severe persecution . . . The accusations varied. Because they refused to participate in pagan ceremonies the Christians were dubbed atheists. Through their abstention from much of the community life—the pagan festivals, the public amusements which to Christians were shot through and through with pagan beliefs, practices, and immoralities—they were derided as haters of the human race.”

Not Using the World to the Full

9 What is the situation today? With regard to “the present wicked system of things,” we maintain the same stance as did the early Christians. (Gal. 1:4) Because of this, we are misunderstood by many and are even hated by some. Yet, we certainly are not “haters of the human race.”Out of love for fellow humans, we go from house to house, making every effort to contact each occupant with the “good news of [God’s] kingdom.” (Matt.22:39; 24:14)We do this because we are convinced that Jehovah’s Kingdom government under Christ will shortly put an end to imperfect human rulership, replacing it with a righteous new system of things.—Dan. 2:44; 2Pet.3:13.

10 In view of the imminent end of the present system of things, as Jehovah’s servants we realize that this is no time to settle down in this dying world. We heed the apostle Paul’s words: “This I say, brothers, the time left is reduced. Henceforth let those . . . who buy [be] as those not possessing, and those making use of the world as those not using it to the full; for the scene of this world is changing.” (1 Cor. 7:29-31) But how do present-day Christians make use of the world? They do this by using modern technology and means of communication to spread Bible knowledge worldwide in hundreds of languages. They make limited use of the world to earn a living. They purchase necessary goods and services made available in the world. However, they avoid using the world to the full in that they keep worldly possessions and occupations in the proper place.—Read 1 Timothy 6:9,10.

11 Vigilant Christians refrain from using the world to the full with regard to higher education. Many people in this world consider higher education an indispensable stepping-stone to prestige and an affluent life. But we Christians live as temporary residents and pursue different goals. We avoid “minding lofty things.” (Rom. 12:16; Jer.45:5) Since we are Jesus’ followers, we heed his warning: “Keep your eyes open and guard against every sort of covetousness, because even when a person has an abundance his life does not result from the things he possesses.” (Luke 12:15) Consequently, young Christians are encouraged to pursue spiritual goals, getting only as much education as is required to meet their basic needs while focusing on preparing themselves to serve Jehovah ‘with their whole heart, soul, strength, and mind.’ (Luke 10:27) By doing so, they can become “rich toward God.”—Luke 12:21; readMatthew6:19-21.

Avoid Being Weighed Down by the Anxieties of Life

12 Jehovah’s servants differ from people of the world in their attitude toward material things. In this regard, Jesus told his followers: “Never be anxious and say, ‘What are we to eat?’ or, ‘What are we to drink?’ or, ‘What are we to put on?’ For all these are the things the nations are eagerly pursuing. For your heavenly Father knows you need all these things. Keep on, then, seeking first the kingdom and his righteousness, and all these other things will be added to you.” (Matt. 6:31-33) From personal experience, many of our fellow believers have found that our heavenly Father supplies the things they need.

13 “Godliness with contentment is great gain.” (1 Tim. 6:6, New International Version) That is the very opposite of the viewpoint of people in today’s world. For example, when young people get married, many of them expect to ‘have it all’ right away—a house or an apartment fully furnished and well-equipped, a nice car, and the latest electronic devices. However, Christians who live as temporary residents do not let their desires go beyond what is reasonable and possible for them. Indeed, it is commendable that many forgo certain material comforts in order to devote more time and energy to Jehovah’s service as zealous Kingdom publishers. Others serve as pioneers, at Bethel  in the traveling work, or as missionaries. How much all of us appreciate the wholehearted service of our fellow worshippers of Jehovah!

14 In his parable of the sower, Jesus said that “the anxiety of this system of things and the deceptive power of riches” can choke the word of God in our hearts and cause us to become unfruitful. (Matt. 13:22) Our living contentedly as temporary residents in this system of things helps us to avoid falling into this trap. Instead, it enables us to keep our eye “simple,” or “in focus,” looking “all one way” toward God’s Kingdom and keeping its interests first in our lives. —Matt. 6:22, ftn.

“The World Is Passing Away” 

15 A fundamental reason why we as true Christians consider ourselves to be “aliens and temporary residents” in this world is our conviction that its days are numbered. (1 Pet. 2:11; 2 Pet. 3:7) This outlook determines our choices in life, our desires, and our aspirations. The apostle John counseled fellow believers not to love the world or the things in the world because “the world is passing away and so is its desire, but he that does the will of God remains forever.” —1 John 2:15-17.

16 The Israelites were told that if they obeyed Jehovah, they would become his “special property out of all other peoples.” (Ex.19:5)When faithful, Israel differed from all other nations in worship and way of life. Similarly today, Jehovah has separated for himself a people who are markedly different from Satan’s world. We are told: “Repudiate ungodliness and worldly desires and . . . live with soundness of mind and righteousness and godly devotion amid this present system of things, while we wait for the happy hope and glorious manifestation of the great God and of the Savior of us, Christ Jesus, who gave himself for us that he might deliver us from every sort of lawlessness and cleanse for himself a people peculiarly his own, zealous for fine works.” (Titus 2:11-14) This “people” is made up of anointed Christians and millions of Jesus’ “other sheep,” who aid and support them.—John 10:16.

17 “The happy hope” of the anointed is that of reigning with Christ in heaven. (Rev.5:10)When the hope of eternal life on earth is fulfilled for the other sheep, they will no longer be temporary residents in a wicked world. They will have beautiful homes and an abundance to eat and drink. (Ps. 37:10,11; Isa. 25:6; 65:21, 22) Unlike the Israelites, they will never forget that all of this is from Jehovah, “the God of the whole earth.” (Isa.54:5) Neither the anointed nor the other sheep will regret having lived as temporary residents in this wicked world.

*w 11/15/11 pp. 16 – 20 

Bakit Kailangang Makilala Natin ang Pangalan ng Diyos

January 5, 2012

Bakit Kailangang Makilala Natin ang Pangalan ng Diyos

“ANG lahat ng nagsisitawag sa pangalan ni Jehova ay maliligtas.” (Roma 10:13) Dito idiniin ni apostol Pablo kung gaano kahalaga na makilala natin ang pangalan ng Diyos. Tayo’y ibinabalik nito sa unang tanong natin: Bakit ang ‘pagsamba,’ o ‘pagbanal,’ sa pangalan ng Diyos ay inilagay ni Jesus sa mismong unahan ng kaniyang Modelong Panalangin, una sa marami pang importanteng mga bagay? Tungkol dito, kailangang maunawaan natin nang higit pa ang kahulugan ng dalawang pangunahing salita.

Una, anong talaga ang ibig sabihin ng salitang ‘sambahin,’ o “pakabanalin”? Ang literal na kahulugan ay: “gawing banal.” Nguni’t hindi baga banal naman ang pangalan ng Diyos? Oo. Pagka pinakabanal natin ang pangalan ng Diyos, wala tayong naidaragdag na kabanalan doon. Kundi ating kinikilala na iyon ay banal, itinatangi iyon, labis na pinahahalagahan. Sa pagdalangin natin na pakabanalin nawa ang pangalan ng Diyos, inaasam-asam natin ang panahon na ito’y igagalang ng lahat ng nilalang.

Ikalawa, ano bang talaga ang ipinahihiwatig ng salitang “pangalan”? Napag-alaman natin na ang Diyos ay may pangalan, Jehova, at libu-libong beses lumilitaw sa Bibliya ang kaniyang pangalan. Tinalakay natin ang kahalagahan ng pagsasauli ng pangalang iyan sa wastong dako ng teksto ng Bibliya. Kung wala rito ang pangalan, paano matutupad ang mga salita ng salmista: “Silang nakakaalam ng iyong pangalan ay magtitiwala sa iyo, sapagka’t hindi mo pababayaan yaong mga nagsisihanap sa iyo, Oh Jehova.”—Awit 9:10.

Nguni’t ang ‘pagkaalam ba ng pangalan ng Diyos’ ay pagkaalam lamang na ang pangalan ng Diyos sa Hebreo ay YHWH, o sa Tagalog ay Jehova? Hindi, kundi higit pa riyan. Nang naroon si Moises sa Bundok ng Sinai, “Si Jehova ay bumaba sa ulap at tumayong kasama [ni Moises] roon at ipinahayag ang pangalan ni Jehova.” Ano ba ang kasali sa pagpapahayag na ito ng pangalan ni Jehova? Ang pagbanggit sa kaniyang mga katangian: “Si Jehova, si Jehova, isang Diyos na maawain at magandang-loob, mabagal sa pagkagalit at sagana sa maibiging-awa at katotohanan.” (Exodo 34:5, 6) Muli, nang malapit nang mamatay si Moises, sinabi niya sa mga Israelita: “Aking ipahahayag ang pangalan ni Jehova.” Ano ang sumunod? Binanggit ang ilan sa Kaniyang mga dakilang katangian, at saka inilahad ang naisagawa ng Diyos alang-alang sa Kaniyang pangalan may kaugnayan sa Israel. (Deuteronomio 32:3-43) Kaya, ang pagkaalam sa pangalan ng Diyos ay nangangahulugan ng pagkaalam kung ano ang kinakatawan ng pangalang iyon at ng pagsamba sa Diyos na may gayong pangalan.

Yamang ang pangalan ni Jehova ay kaugnay ng kaniyang mga katangian, layunin at gawa, nakikita natin kung bakit sinasabi ng Bibliya na ang pangalan ng Diyos ay banal. (Levitico 22:32) Ito’y marilag, dakila, kakilakilabot at pagkataas-taas. (Awit 8:1; 99:3; 148:13) Oo, hindi basta pangalan lamang ang pangalan ng Diyos. Hindi iyon pansamantalang pangalan na gagamitin sa sandaling panahon at pagkatapos ay hahalinhan ng titulo na gaya ng “Panginoon.” Sinabi ni Jehova kay Moises: “‘Jehova . . .’ Ito ang aking pangalan magpakailanman, at ito ang aking pinaka-alaala sa lahat ng sali’t-saling-lahi.”—Exodo 3:15.

Hindi malilipol ng tao ang pangalan ng Diyos sa lupa, pag-ubusan man ng lakas. “‘Mula sa pagsikat hanggang sa paglubog ng araw ang aking pangalan ay magiging dakila sa gitna ng mga bansa, at sa bawa’t dako ay hahandugan ng kamangyan, hahandugan ng dalisay na handog ang aking pangalan; sapagka’t ang pangalan ko ay magiging dakila sa gitna ng mga bansa,’ sabi ni Jehova ng mga hukbo.”—Malakias 1:11; Exodo 9:16; Ezekiel 36:23.

Ang pagbanal sa pangalan ng Diyos ang pinakamahalaga sa lahat. Lahat ng layunin ng Diyos ay kaugnay ng kaniyang pangalan. Pumasok ang mga problema sa sangkatauhan nang unang lapastanganin ni Satanas ang pangalan ni Jehova nang tawagin Siya, sa pinaka-diwa, na isang sinungaling at hindi karapat-dapat mamahala sa lahi ng sangkatauhan. (Genesis 3:1-6; Juan 8:44) Pagka lamang naipagbangong-puri na ang pangalan ng Diyos matutubos ang tao sa nakapinsalang mga epekto ng kasinungalingan ni Satanas. Kaya labis-labis na idinadalangin ng mga Kristiyano na pakabanalin nawa ang pangalan ng Diyos. Ikaw man ay may magagawa rin upang pakabanalin ito.

Paano Natin Mapagiging Banal ang Pangalan ng Diyos?

Ang isa’y ang kausapin mo ang iba tungkol kay Jehova at ibalita na ang kaniyang Kaharian sa ilalim ni Kristo Jesus ang tanging pag-asa ng tao. (Apocalipsis 12:10) Marami ang gumagawa nito, bilang katuparan ngayon ng hula ni Isaias: “Sa araw na iyon ay tiyak na sasabihin ninyo: ‘Magpasalamat kayo kay Jehova, kayong mga tao! Kayo’y magsitawag sa kaniyang pangalan. Itanyag ninyo sa mga bayan ang kaniyang mga gawa. Sabihin ninyo na ang kaniyang pangalan ay dakila. Magsiawit kayo kay Jehova, sapagka’t siya’y gumawa ng higit na maririlag na bagay. Ito’y ipinaáalám sa buong lupa.’”—Isaias 12:4, 5.

Ang isa pa’y ang sundin ang mga batas at kautusan ng Diyos. Sinabi ni Jehova sa bansang Israel: “Inyong iingatan ang aking mga utos at tutuparin. Ako ay si Jehova. At huwag ninyong lalapastanganin ang aking banal na pangalan, at ako’y sasambahin sa gitna ng mga anak ni Israel. Ako ay si Jehova na nagpapaging banal sa inyo.”—Levitico 22:31, 32.

Paanong ang pag-iingat ng mga Israelita ng Kautusan ni Jehova ay nagpabanal sa kaniyang pangalan? Ang Kautusan ay ibinigay sa mga Israelita salig sa kaniyang pangalan. (Exodo 20:2-17) Kaya, sa pagsunod nila sa Kautusan, sila’y wastong nagpaparangal at gumagalang sa pangalang iyan. At, ang pangalan ni Jehova ay taglay ng mga Israelita bilang isang bansa. (Deuteronomio 28:10; 2 Cronica 7:14) Pagka wasto ang ikinikilos nila, ito’y nagdadala ng kapurihan sa kaniya, gaya ng isang anak na pagka wasto ang ikinilos ay nagdadala ng kapurihan sa kaniyang ama.

Nguni’t, pagka ang mga Israelita ay hindi sumunod sa Kautusan ng Diyos, yao’y paglapastangan sa kaniyang pangalan. Sa gayon, ang paghahandog sa mga idolo, panunumpa ng kasinungalingan, pang-aapi sa dukha at pakikiapid ay tinutukoy sa Bibliya na ‘paglapastangan sa pangalan ng Diyos.’—Levitico 18:21; 19:12; Jeremias 34:16; Ezekiel 43:7.

Ang mga Kristiyano ay binigyan din ng mga utos salig sa pangalan ng Diyos. (Juan 8:28) At sila’y ‘isang bayan ukol sa pangalan ni Jehova.’ (Gawa 15:14) Kaya, ang Kristiyano na taimtim na dumadalanging, “Sambahin nawa ang pangalan mo” ay sasamba sa pangalang iyan sa pamamagitan ng pagsunod sa lahat ng utos ng Diyos. (1 Juan 5:3) Kasali rito ang pagsunod sa mga utos buhat sa Anak ng Diyos, si Jesus, na laging lumuluwalhati sa kaniyang Ama.—Juan 13:31, 34; Mateo 24:14; 28:19, 20.

Nang gabing bago siya patayin, sa mga Kristiyano’y idiniin ni Jesus ang kahalagahan ng pangalan ng Diyos. Matapos sabihin sa kaniyang Ama: “Ipinakilala ko sa kanila ang iyong pangalan at ipakikilala ko,” ipinagpatuloy niya, “upang ang pag-ibig na iniyiibig mo sa akin ay suma-kanila at ako’y makaisa nila.” (Juan 17:26) Sa pagkaalam ng mga alagad sa pangalan ng Diyos ay nakilala rin nila ang pag-ibig ng Diyos. Pinapangyari ni Jesus na makilala nila ang Diyos bilang kanilang maibiging Ama.—Juan 17:3.

Ang Epekto Nito sa Iyo

Sa pulong noong unang siglo ng Kristiyanong mga apostol at nakatatandang mga lalaki sa Jerusalem, sinabi ng alagad na si Santiago: “Isinaysay na lubusan ni Simeon kung paano unang pagkakataon noon na ibinaling ng Diyos ang kaniyang pansin sa mga bansa upang kumuha sa kanila ng isang bayan ukol sa kaniyang pangalan.” Ikaw ba’y makikilala na isa sa mga kinuha ng Diyos para makasali sa “bayan ukol sa kaniyang pangalan” kung hindi mo ginagamit o taglay ang pangalang iyon?—Gawa 15:14.

Bagaman marami ang ayaw gumamit ng pangalang Jehova, at inalis sa kanilang mga salin ng maraming tagapagsalin ng Bibliya, angaw-angaw na mga tao sa buong daigdig ang malugod na tumanggap sa pribilehiyong taglayin ang pangalan ng Diyos, gamitin ito hindi lamang sa pagsamba kundi pati sa araw-araw na pakikipag-usap, at ihayag ito sa iba. Kung may nagbalita sa iyo tungkol sa Diyos ng Bibliya at ginamit ang pangalang Jehova, anong relihiyon ang sasaisip mo? May iisa lamang relihiyon na palagiang gumagamit ng pangalan ng Diyos sa kanilang pagsamba, gaya rin ng mga sumasamba sa kaniya noong una. Sila’y ang mga Saksi ni Jehova.

Ang salig-Bibliyang pangalang mga Saksi ni Jehova ay nagpapakilala sa mga Kristiyanong ito bilang isang ‘bayan ukol sa pangalan ng Diyos.’ Kanilang ipinagmamapuri na taglay nila ang pangalang iyan, sapagka’t iyan ang pangalang ibinigay ng Diyos na Jehova mismo sa mga tunay na sumasamba sa kaniya. Sa Isaias 43:10 ay mababasa natin: “‘Kayo’y aking mga saksi,’ sabi ni Jehova, ‘samakatuwid nga’y ang aking lingkod na aking pinili.’” Sino ba ang tinutukoy dito ng Diyos? Tingnan natin ang ilan sa nauunang mga talata.

Sa talatang 5 hanggang 7 ng kabanata ring iyan, sinasabi ni Isaias: “Huwag kang matakot, sapagka’t ako’y sumasa-iyo. Mula sa pagsikat ng araw dadalhin ko ang iyong binhi, at mula sa paglubog ng araw pipisanin kita. Sasabihin ko sa hilaga, ‘Bayaan mo!’ at sa timog, ‘Huwag mong pigilin. Dalhin mo rito ang aking mga anak na lalaki mula sa malayo, at ang aking mga anak na babae mula sa kadulu-duluhan ng lupa, bawa’t tinatawag sa aking pangalan at yaong aking nilikha ukol sa aking kaluwalhatian, na aking inanyuan, oo, na aking ginawa.’” Sa panahon natin, ang mga talatang iyan ay tumutukoy sa sariling bayan ng Diyos na kaniyang tinipon buhat sa lahat ng bansa upang pumuri sa kaniya at maging kaniyang mga saksi. Kaya’t ang pangalan ng Diyos ay hindi lamang nagpapakilala sa kaniya kundi ipinakikilala rin pati kaniyang mga tunay na lingkod sa lupa ngayon.

Mga Pagpapala ng Pagkakilala sa Pangalan ng Diyos

Inililigtas ni Jehova ang nagsisiibig sa kaniyang pangalan. Sinabi ng salmista: “Sapagka’t kaniyang inilagak ang pag-ibig niya sa akin, siya naman ay aking ililigtas. Aking bibigyan siya ng proteksiyon sapagka’t kaniyang nakilala ang aking pangalan.” (Awit 91:14) Kaniya ring inaalaala sila: “Noon ang mga natatakot kay Jehova ay nagsang-usapan, bawa’t isa’y sa kasama niya, at patuloy na pinakinggan at dininig ni Jehova. At isang aklat ng alaala ang napasulat sa harap niya para sa mga natatakot kay Jehova at sa mga gumugunita sa kaniyang pangalan.”—Malakias 3:16.

Hindi lamang sa buhay na ito nakikinabang tayo sa pagkakilala at pag-ibig sa pangalan ng Diyos. Sa masunuring mga tao ay nangako si Jehova ng buhay na walang-hanggan sa kaligayahan sa lupang Paraiso. Kinasihan si David na sumulat: “Ang mga manggagawa ng kasamaan ay ihihiwalay, nguni’t yaong mga umaasa kay Jehova ang magmamana ng lupa. Nguni’t ang maaamo ay magmamana ng lupain, at sila’y lubusang masasayahan sa kasaganaan ng kapayapaan.”—Awit 37:9, 11.

Paano mangyayari ito? Sinagot ito ni Jesus. Sa Modelong Panalangin, na kung saan itinuro niya sa atin na manalanging, “Pakabanalin nawa ang pangalan mo,” isinusog pa niya: “Dumating nawa ang kaharian mo. Mangyari nawa ang kalooban mo, kung paano sa langit, gayundin sa lupa.” (Mateo 6:9, 10) Oo, ang Kaharian ng Diyos sa ilalim ni Jesu-Kristo ang magpapabanal sa pangalan ng Diyos at magdadala ng mabubuting kalagayan sa lupang ito. Aalisin niyaon ang kabalakyutan, digmaan, krimen, taggutom, sakit at kamatayan.—Awit 46:8, 9; Isaias 11:9; 25:6; 33:24; Apocalipsis 21:3, 4.

Buhay na walang hanggan ang maaari mong tamasahin sa ilalim ng Kahariang iyan. Paano? Kung makikilala mo ang Diyos. “Ito’y nangangahulugan ng buhay na walang hanggan, ang pagkuha nila ng kaalaman tungkol sa iyo, ang tanging tunay na Diyos, at sa isa na iyong sinugo, si Jesu-Kristo.” (Juan 17:3) Malulugod ang mga Saksi ni Jehova na tulungan kang magkaroon ng gayong kaalaman.—Gawa 8:29-31.

Sana ang impormasyon sa brosyur na ito ay nakakumbinse sa iyo na ang Maylikha ay may personal na pangalan na napakahalaga sa kaniya. Dapat na maging napakahalaga rin sa iyo. Sana’y matanto mo ang kahalagahan ng pagkakilala at paggamit sa pangalang iyan, lalo na sa pagsamba.

At maging disidido ka sanang sabihin ang gaya ng sinabi ni propeta Mikas nang buong tapang daan-daang taon na ang lumipas: “Lahat ng bayan, sa ganang kanila, ay lalakad bawa’t isa sa pangalan ng kaniyang diyos; nguni’t kami, sa ganang amin, ay lalakad sa pangalan ni Jehova na aming Diyos hanggang sa panahong walang takda, samakatuwid nga’y magpakailanman.”—Mikas 4:5.

[Blurb sa pahina 28]

Ang ‘pagkakilala sa pangalan ng Diyos’ ay hindi lamang ang pagkaalam mo na ang pangalan niya’y Jehova

[Blurb sa pahina 30]

Ang pangalan ni Jehova ay ‘marilag, dakila, kakilakilabot at pagkataas-taas.’ Lahat ng layunin ng Diyos ay kaugnay ng kaniyang pangalan

[Kahon sa pahina 29]

Sa isang artikulo sa Anglican Theological Review (Oktubre 1959), idiniin ni Dr. Walter Lowrie ang pangangailangan na makilala ang pangalan ng Diyos. Sumulat siya: “Sa mga relasyon ng tao ay lubhang mahalaga na mapag-alaman ang pangalang pantangi, ang personal na pangalan, ng taong ating iniibig, ng ating kausap, o ng taong ating tinutukoy sa ating kausap. Ganiyan din sa relasyon ng tao sa Diyos. Ang taong hindi nakakakilala sa Diyos sa pangalan ay hindi talagang nakakakilala sa kaniya bilang isang persona, hindi niya makakausap bilang kakilala (na ito ang ibig sabihin ng panalangin), at hindi niya maiibig siya, kung ang alam niya’y isa lamang puwersa ito at hindi isang persona.”






Ang Pangalan ng Diyos at ang “Bagong Tipan”

January 5, 2012

Ang Pangalan ng Diyos at ang “Bagong Tipan”

ANG kalagayan ng pangalan ng Diyos ay matatag sa Kasulatang Hebreo, ang “Matandang Tipan.” Bagaman ang mga Judio ay huminto sa wakas ng pagbigkas niyaon, ang kanilang mga paniwalang relihiyoso ang humadlang sa kanila sa pag-alis sa pangalan nang gumawa sila ng mga kopya ng mas matatandang manuskrito ng Bibliya. Kaya, sa Kasulatang Hebreo ay nakasulat ang pangalan ng Diyos nang mas marami kaysa ano mang ibang pangalan.

Iba naman kung tungkol sa Kasulatang Griego Kristiyano, ang “Bagong Tipan.” Sa mga manuskrito ng aklat ng Apocalipsis (ang huling aklat ng Bibliya) ay naroon ang pangalan ng Diyos sa pinaikling anyo, na “Jah,” (sa salitang “Hallelujah”). Maliban diyan, walang sinaunang manuskritong Griego ng taglay natin ngayong mga aklat ng Mateo hanggang Apocalipsis ang mayroon ng buong pangalan ng Diyos. Ibig bang sabihin na ang pangalan ay hindi dapat na naroon? Magiging kataka-taka iyan yamang ang mga tagasunod ni Jesus ay kumilala sa kahalagahan ng pangalan ng Diyos, at sa atin ay itinuro ni Jesus na idalanging pakabanalin nawa ang pangalan ng Diyos. Kaya’t ano ang nangyari?

Upang maunawaan ito, tandaan na ang mga manuskrito ng Kasulatang Griego Kristiyano na taglay natin ngayon ay hindi mga orihinal. Ang tunay na mga aklat na isinulat nina Mateo, Lucas at ng iba pang mga manunulat ng Bibliya ay gamít na gamít na at nangasira na. Kaya gumawa ng mga kopya, at nang mangasira rin ito ay patuloy na gumawa ng mga kopya ng mga kopyang iyon. Ito ang inaasahan natin, yamang karaniwan nang ginagawa ang mga kopya upang gamitin, hindi para mapanatili.

Mayroong libu-libong kopya ng Kasulatang Griego Kristiyano na umiiral pa ngayon, nguni’t karamihan nito ay ginawa noong ikaapat na siglo ng ating Karaniwang Panahon. Ito’y nagpapahiwatig ng maaaring mangyari: May nangyari ba sa teksto ng Kasulatang Griego Kristiyano bago ng ikaapat na siglo na ang resulta’y ang pagkaalis ng pangalan ng Diyos? Ang mga pangyayari’y nagpapatunay na ganoon nga.

Ang Pangalan ay Naroroon

Matitiyak natin na sa kaniyang Ebanghelyo’y isinulat ni Mateo ang pangalan ng Diyos. Bakit? Sapagka’t ang orihinal nito ay isinulat niya sa Hebreo. Noong ikaapat na siglo, ang nagsalin ng Latin Vulgate, si Jerome, ay nag-ulat: “Si Mateo, na siya ring si Levi, na isang maniningil ng buwis nang tawaging apostol, una sa lahat ay sumulat ng Ebanghelyo ni Kristo sa Judaea sa wikang Hebreo . . . Hindi natitiyak kung sino ang nagsalin nito sa Griego. Nguni’t, ang Hebreo mismo ay naingatan at naroroon ngayon sa aklatan sa Cesarea.”

Yamang sa Hebreo isinulat iyon ni Mateo, imposible na hindi niya ginamit ang pangalan ng Diyos, lalo na kapag sumisipi sa mga bahagi ng “Matandang Tipan” na mayroon ng pangalang iyon. Subali’t, ang mga ibang manunulat ng ikalawang bahagi ng Bibliya ay sumulat para sa mga mambabasa sa buong daigdig sa pandaigdig na wika noong panahong iyon, ang Griego. Kaya, sila’y hindi sa orihinal na kasulatang Hebreo sumipi kundi sa bersiyong Griego ng Septuagint. Sa wakas ay isinalin din sa Griego ang Ebanghelyo ni Mateo. Narito kaya sa mga kasulatang Griegong ito ang pangalan ng Diyos?

Ang ilang pagkatatanda nang mga bahagi ng Septuagint Version na noon pang kaarawan ni Jesus ay umiiral hangga ngayon, at mapupuna na ang personal na pangalan ng Diyos ay naroroon pa. Sinasabi ng The New International Dictionary of New Testament Theology (Tomo 2, pahina 512): “Dahilan sa natuklasan kamakailan na mga teksto nakapagdududa ang paniwala na isinalin ng mga tumipon ng LXX [Septuagint] ng kyrios ang tetragrammaton na YHWH. Ang pinakamatandang LXX MSS (mga bahagi nito) na ngayo’y magagamit natin ay may tetragrammaton na isinulat sa mga karakter na Heb[reo] sa tekstong G[rieg]o. Ang kaugaliang ito ay pinapanatili ng mga huling tagapagsaling Judio ng M[atandang] T[ipan] noong mga unang siglo A.D.” Kung gayon, sa Hebreo man o sa Griego binabasa noon ni Jesus at ng kaniyang mga alagad ang Kasulatan, mababasa nila roon ang banal na pangalan.

Ganito ang komento ni Propesor George Howard, ng Unibersidad ng Georgia, E.U.A.: “Nang ang Septuagint na ginamit at pinagsipian ng iglesya sa Bagong Tipan ay mayroon ng anyong Hebreo ng banal na pangalan, tiyak na sa mga sinipi ng mga manunulat ng Bagong Tipan ay naroon ang Tetragrammaton.” (Biblical Archaeology Review, Marso 1978, pahina 14) Anong autoridad mayroon sila upang gumawa ng iba roon?

Ang pangalan ng Diyos ay namalagi sa mga salin sa Griego ng “Matandang Tipan” nang kaunting panahon pa. Noong unang bahagi ng ikalawang siglo C.E., ang Kasulatang Hebreo ay isinalin sa Griego ng proselitang Judio na si Aquila, at dito ang Tetragrammaton ay isinulat niya sa sinaunang mga karakter na Hebreo. Noong ikatlong siglo, si Origen ay sumulat: “At sa pinakawastong mga manuskrito ANG PANGALAN ay nakasulat sa mga karakter na Hebreo, nguni’t hindi sa kasalukuyang [mga karakter] na Hebreo, kundi sa pinakamatatanda.”

Noong ikaapat na siglo, ganito ang paunang-salita ni Jerome sa mga aklat ng Samuel at Mga Hari: “Ating makikita hanggang sa araw na ito ang pangalan ng Diyos, ang Tetragrammaton [יהוה], na nakasulat sa mga sinaunang titik sa mga ilang aklat sa Griego.

Inalis ang Pangalan

Noon, ang apostasya na inihula ni Jesus ay nagsimula na, at bagaman nasa mga manuskrito pa rin ang pangalan ay unti-unting nawawala iyon. (Mateo 13:24-30; Gawa 20:29, 30) Sa wakas, hindi man lamang nakilala iyon ng maraming mambabasa at ayon kay Jerome “mayroong mga ignorante na, dahilan sa pagkakahawig ng mga karakter, pagka kanilang nakita [ang Tetragrammaton] sa mga aklat na Griego, nahirati silang basahin iyon na ΠΙΠΙ.”

Sa mga huling kopya ng Septuagint, ang pangalan ng Diyos ay inalis at inihalili ang “Diyos” (The·os) at “Panginoon” (Kyri·os). Batid natin ito sapagka’t mayroon tayo ng sinaunang mga bahagi ng Septuagint na kung saan naroroon ang pangalan ng Diyos at ng mga huling kopya na kung saan sa mga bahagi ring iyon ng Septuagint ay inalis ang pangalan ng Diyos.

Ganito rin ang nangyari sa “Bagong Tipan,” o Kasulatang Griego Kristiyano. Sabi pa ni Propesor George Howard: “Nang alisin ang anyong Hebreo ng banal na pangalan at halinhan ng mga ibang salita sa Griego, inalis na rin ito sa mga sinipi ng Bagong Tipan sa Septuagint. . . . Hindi nagtagal at ang banal na pangalan ay nawala sa iglesyang Gentil maliban sa ipinahihiwatig niyaon sa inilagay na mga panghalili o sa natatandaan ng mga iskolar.”

Samantalang tumatanggi ang mga Judio na bigkasin ang pangalan, nagawa ng apostatang iglesyang Kristiyano na lubusang alisin iyon sa mga manuskrito sa wikang Griego ng buong Bibliya, pati rin sa mga salin sa mga ibang wika.

Kailangan ang Pangalan

Sa wakas, ang pangalan ay naisauli sa maraming salin ng Kasulatang Hebreo. Komusta naman ang Kasulatang Griego? Natalos ng mga tagapagsalin at mga estudyante ng Bibliya na kung wala ang pangalan ng Diyos, ang mga ilang bahagi ng Kasulatang Griego Kristiyano ay napakahirap na wastong maunawaan. Ang pagsasauli sa pangalan ay malaking tulong upang higit na maliwanagan at maunawaan ang bahaging ito ng kinasihang Bibliya.

Halimbawa, tungkol sa mga salita ni Pablo sa mga taga-Roma, sa Authorized Version: “Sapagka’t ang lahat ng magsisitawag sa pangalan ng Panginoon ay mangaliligtas.” (Roma 10:13) Kaninong pangalan ang dapat nating tawagan upang tayo’y maligtas? Yamang malimit na tinutukoy si Jesus na “Panginoon,” at isang teksto ang nagsasabi pa: “Manampalataya ka sa Panginoong Jesu-Kristo, at maliligtas ka,” iisipin ba natin na ang tinutukoy dito ni Pablo ay si Jesus?—Gawa 16:31, Authorized Version.

Hindi. Pinatitingnan sa atin ng panggilid na reperensiya sa Roma 10:13 sa Authorized Version ang Joel 2:32 sa Kasulatang Hebreo. Kung titingnan mo iyan, makikita mong sinipi ni Pablo ang mga salita ng Joel sa kaniyang liham sa mga taga-Roma; at ang sinabi ni Joel sa orihinal na Hebreo ay: “Sinumang tatawag sa pangalan ni Jehova ay makakaligtas.” (New World Translation) Oo, ang ibig sabihin dito ni Pablo ay na dapat tayong tumawag sa pangalan ni Jehova. Samakatuwid, bagaman kailangang sumampalataya tayo kay Jesus, ang ating kaligtasan ay may malaking kaugnayan sa wastong pagpapahalaga sa pangalan ng Diyos.

Ipinakikita ng halimbawang ito kung paanong ang pag-aalis sa pangalan ng Diyos sa Kasulatang Griego ang isang dahilan ng pagkalito sa isip ng marami kung tungkol kay Jesus at kay Jehova. Oo, lubhang nakatulong ito sa pag-unlad ng doktrina ng Trinidad!

Dapat bang Isauli ang Pangalan?

May karapatan ba ang tagapagsalin na isauli ang pangalan, yamang wala ito sa umiiral na mga manuskrito? Oo, mayroon. Kinikilala ng karamihan ng mga talasalitaan sa Griego na malimit na ang salitang “Panginoon” sa Bibliya ay tumutukoy kay Jehova. Halimbawa, sa seksiyon sa ilalim ng salitang Griegong Kyri·os (“Panginoon”), ang Robinson’s A Greek and English Lexicon of the New Testament (limbag noong 1859) ay nagsasabi na ito’y nangangahulugan na “ang Diyos ang Kataastaasang Panginoon at soberano ng sansinukob, karaniwang nasa Sept[uagint] para sa Heb[reo] יהוה Jehova.” Samakatuwid, sa mga lugar na kung saan sumisipi ang mga manunulat ng Kasulatang Griego Kristiyano buhat sa mas maagang Kasulatang Hebreo, ang tagapagsalin ay may karapatan na isalin na “Jehova” ang salitang Kyri·os sa tuwing lilitaw sa orihinal na Hebreo ang banal na pangalan.

Maraming tagapagsalin ang gumawa nito. Pasimula noong ika-14 na siglo, gumawa ng maraming pagsasalin sa Hebreo ng Kasulatang Griego Kristiyano. Ano ang ginagawa ng mga tagapagsalin pagka napaharap sila sa mga sinipi sa “Matandang Tipan” na kung saan naroroon ang pangalan ng Diyos? Kadalasan, sila’y napipilitang isauli sa teksto ang pangalan ng Diyos. Maraming salin sa Hebreo ng mga bahagi ng buong Kasulatang Griego ang makikitaan ng pangalan ng Diyos.

Ang mga salin sa modernong mga wika, lalo na yaong ginamit ng mga misyonero ay sumunod sa halimbawang ito. Maraming salin ng Kasulatang Griego sa Aprikano, Asiano, Amerikano at sa mga isla sa Pasipiko ang malayang gumagamit ng pangalang Jehova, kaya’t malinaw na nakikita ng mambabasa ang pagkakaiba ng tunay na Diyos sa mga di-tunay. Naroon din ang pangalan sa mga salin sa mga wikang Europeo.

Ang isang salin na may lakas ng loob at autoridad na isauli ang pangalan ng Diyos ay ang New World Translation of the Christian Greek Scriptures. Sa bersiyong ito, na kasalukuyang inilalathala sa 11 modernong mga wika, kasali na ang Ingles, ang pangalan ng Diyos ay isinauli sa tuwing ang bahagi ng Kasulatang Hebreo na mayroon nito ay sinisipi sa Kasulatang Griego. Lahat-lahat, ang pangalan ay lumilitaw na may matatag na batayan 237 beses sa saling iyan ng Kasulatang Griego.

Pagsalungat sa Pangalan

Sa kabila ng pagsisikap ng maraming tagapagsalin na isauli sa Bibliya ang pangalan ng Diyos, laging sinisikap naman ng mga relihiyoso na alisin ito. Pinamalagi ito ng mga Judio sa kanilang Bibliya, nguni’t ayaw naman nilang bigkasin. Inalis naman ito ng mga apostatang Kristiyano noong ikalawa at ikatlong siglo nang sila’y gumawa ng mga kopya ng mga manuskrito ng Bibliya sa Griego at ng mga salin ng Bibliya. Sa modernong panahon ay inalis ito ng mga tagapagsalin, kahit na kanilang ibinatay ang kanilang mga salin sa orihinal na Hebreo, na dito’y lumilitaw ito nang halos 7,000 beses. (Lumilitaw ito nang 6,973 beses sa tekstong Hebreo ng New World Translation of the Holy Scriptures, 1984 edisyon.)

Ano ba ang tingin ng Diyos sa mga umaalis ng kaniyang pangalan sa Bibliya? Kung isa kang autor, ano ang madarama mo tungkol sa sinuman na nagsumikap na alisin ang iyong pangalan sa aklat na iyong isinulat? Ang mga tagapagsalin na tutol sa pangalan, nang dahil sa mga problema sa pagbigkas o tradisyong Judio, ay maihahambing sa mga taong sinabi ni Jesus na “sinasala ang lamok nguni’t nilulunok naman ang kamelyo!” (Mateo 23:24) Sila’y natitisod sa maliliit na problemang ito nguni’t lumilikha naman sila ng malaking problema—dahil sa pag-aalis sa pangalan ng pinakadakilang persona sa sansinukob sa aklat na kaniyang kinasihan.

Ang salmista ay sumulat: “Hanggang kailan, Oh Diyos, patuloy na mang-uupasala ang kaaway? Lalapastanganin ba ng kaaway ang iyong pangalan magpakailanman.”—Awit 74:10.

[Kahon sa pahina 25]

“Ang PANGINOON”—Katumbas ng “Jehova”?

Ang pag-aalis sa natatanging personal na pangalan ng Diyos sa Bibliya at pagpapalit diyan ng isang titulo na gaya ng “Panginoon” o “Diyos” ay nagpapahina sa teksto at kulang sa maraming paraan. Halimbawa, maaaring ang resulta’y walang kabuluhang mga kombinasyon ng salita. Sa paunang salita, sinasabi ng The Jerusalem Bible: “Ang sabihing, ‘Diyos ang Panginoon’ ay tiyak na isang tautology [isang di-kinakailangan, o walang kabuluhan, na pag-ulit-ulit], di-gaya kung sasabihin na ‘si Yahweh ay Diyos.’”

Ang gayong pagpapalit ay maaaring humantong din sa asiwang mga pananalita. Sa Authorized Version, ganito ang pagkasalin ng Awit 8:9: “Oh PANGINOON na aming Panginoon, anong pagkarilag-rilag ang iyong pangalan sa buong lupa!” Anong liwanag nang ang pangalang Jehova ay isauli sa gayong teksto! Ang salin ng Young’s Literal Translation of the Holy Bible ay: “Jehova, aming Panginoon, anong pagkarangal-rangal ng Iyong pangalan sa buong lupa!”

Kalituhan ang isa pang resulta ng pag-aalis sa pangalan. Ang Awit 110:1 ay nagsasabi: “ANG PANGINOON ay nagsabi sa aking Panginoon, Maupo ka sa kanan ko, hanggang sa ang iyong mga kaaway ay gawin kong tuntungan ng iyong paa.” (Authorized Version) Sino ba ang nakikipag-usap kanino? Anong lalong mainam ang pagkasaling: “Ang sabi ni Jehova sa aking Panginoon ay: ‘Maupo ka sa aking kanan hanggang sa aking gawing tuntungan mo ang iyong mga kaaway.’”—New World Translation.

Isa pa, ang paghahalili ng “Panginoon” sa “Jehova” ay nag-aalis ng isang bagay na tanging mahalaga sa Bibliya: ang sariling pangalan ng Diyos. Sinasabi ng The Illustrated Bible Dictionary (Tomo 1, pahina 572): “Sa istriktong pananalita, ang Yahweh ang tanging ‘pangalan’ ng Diyos.”

Sa The Imperial Bible-Dictionary (Tomo 1, pahina 856) ay tinutukoy ang pagkakaiba ng “Diyos” (Elohim) at “Jehova,” na ang sabi: “Ang [Jehova] sa lahat ng dako ay isang pangalang pantangi, na tumutukoy sa personal na Diyos at sa kaniya lamang; samantalang ang Elohim ay higit na tumutukoy sa katangian ng isang pangalang pambalana, na ang karaniwang tinutukoy, nguni’t hindi palagi ni pare-pareho, ay ang Kataastaasan.”

Isinusog ni J. A. Motyer, principal ng Trinity College, Inglatera: “Malaki ang nawawala sa pagbabasa ng Bibliya kung ang pananaw natin ay hindi lalampas sa inihaliling salita [Panginoon o Diyos] sa personal, na pansariling pangalan ng Diyos. Sa pagsasabi sa kaniyang mga lingkod ng kaniyang pangalan, nilayon ng Diyos na isiwalat sa kanila ang kaniyang kaloob-loobang katangian.”—Eerdmans’ Handbook to the Bible, pahina 157.

Hindi, ang isang personal na pangalang pantangi ay hindi maisasalin ninuman sa isang titulo lamang. Hindi mapalilitaw ng isang titulo ang lubusang, mayaman na kahulugan ng orihinal na pangalan ng Diyos.

[Kahon/Mga Larawan sa pahina 26]

Ang kapirasong ito ng Septuagint (kanan) na may petsang unang siglo C.E. at taglay ang Zacarias 8:19-21 at 8:23–9:4 ay nasa Jerusalem sa Israel Museum. Taglay nito ang pangalan ng Diyos nang apat na beses, na ang tatlo’y ipinakikita rito. Sa Alexandrine Manuscript (kaliwa), isang kopya ng Septuagint na ginawa makalipas ang 400 taon, ang pangalan ng Diyos ay pinalitan sa mga talata ring iyan ng KY at KC, pinaikling anyo ng salitang Griego na Ky′ri·os (“Panginoon”)

[Kahon sa pahina 27]

Isang misyonero sa Tsina noong ika-19 na siglo, si John W. Davis, ang nagpaliwanag kung bakit siya naniniwala na dapat na nasa Bibliya ang pangalan ng Diyos: “Kung Jehova ang sinasabi ng Espiritu Santo sa ano mang naturang lugar sa Hebreo, bakit hindi Jehova ang sabihin sa Ingles o Intsik ng tagapagsalin? Ano ang karapatan niyang sabihin, Gagamitin ko ang Jehova sa lugar na ito at papalitan ko naman sa iba? . . . Kung sasabihin ninuman na may mga kasong doo’y mali ang paggamit sa Jehova, ipakita niya kung bakit; ang onus probandi [bigat ng patotoo] ay nakaatang nang malaki sa kaniya. Mahihirapan siyang patunayan iyon, sapagka’t kailangang sagutin niya ang simpleng tanong na ito,—Kung sa ano mang kaso’y maling gamitin ang Jehova sa salin kung gayo’y bakit nga ginamit iyon sa orihinal ng kinasihang manunulat?”—The Chinese Recorder and Missionary Journal, Tomo VII, Shanghai, 1876.

[Larawan sa pahina 23]

Wastong ginagamit ng New World Translation of the Christian Greek Scriptures nang 237 beses ang pangalan ng Diyos

[Mga Larawan sa pahina 24]

Ang pangalan ng Diyos sa isang simbahan sa Minorca, Espanya;

sa isang estatuwa malapit sa Paris, Pransiya;

at sa Chiesa di San Lorenzo, Parma, Italya

Ang Pangalan ng Diyos at ang mga Tagapagsalin ng Bibliya

January 5, 2012

Ang Pangalan ng Diyos at ang mga Tagapagsalin ng Bibliya

MAAGA noong ikalawang siglo, nang mamatay na ang huli sa mga apostol, nagsimula ang paghiwalay sa pananampalatayang Kristiyano na inihula ni Jesus at ng kaniyang mga tagasunod. Ang paganong mga pilosopya at doktrina ay sumingit sa kongregasyon; bumangon ang mga sekta at pagkakabaha-bahagi, at ang dating dalisay na pananampalataya ay nahaluan. Ang pangalan ng Diyos ay hindi na ginamit.

Samantalang lumalaganap ang apostatang pagka-Kristiyanong ito, kinailangan na ang Bibliya sa orihinal na Hebreo at Griego ay mapasalin sa mga ibang wika. Papaano ba isinalin ng mga tagapagsalin ang pangalan ng Diyos? Kadalasan, kanilang ginagamit ang katumbas ng “Panginoon.” Totoong popular noon ang Latin Vulgate, ang Bibliyang isinalin ni Jerome sa araw-araw na Latin. Sa pagsasalin, ang Tetragrammaton (YHWH) ay hinalinhan ni Jerome ng Dominus, “Panginoon.”

Sa wakas, mga bagong wika, tulad baga ng Pranses, Ingles at Kastila, ang bumangon sa Europa. Subali’t hinadlangan ng Iglesya Katolika ang pagsasalin ng Bibliya sa mga bagong wikang ito. Samantalang ang mga Judio na gumagamit ng Bibliya sa orihinal na wikang Hebreo ay tumangging bigkasin ang pangalan ng Diyos pagka nakita nila iyon, karamihan ng “Kristiyano” ay nakinig sa pagbasa sa Bibliya sa mga saling Latin na di gumagamit ng pangalan.

Dumating ang panahon na ang pangalan ng Diyos ay muli na namang ginamit. Noong 1278 ay lumitaw iyon sa Latin sa akdang Pugio fidei (Balaraw ng Pananampalataya), ni Raymundus Martini, isang mongheng Kastila. Ang ispeling na Yohoua ang ginamit ni Raymundus Martini. Pagkatapos, noong 1303, tinapos ni Porchetus de Salvaticis ang isang akda na pinamagatang Victoria Porcheti adversus impios Hebraeos (Ang Tagumpay ni Porchetus Laban sa Balakyot na mga Hebreo). Dito’y binanggit din niya ang pangalan ng Diyos, at iba’t-iba ang ispeling, Iohouah, Iohoua at Ihouah. Noong 1518, si Petrus Galatinus ay naglathala ng isang akda na pinamagatang De arcanis catholicae veritatis (Tungkol sa mga Lihim ng Pansansinukob na Katotohanan) at doo’y Iehoua ang kaniyang ispeling sa pangalan ng Diyos.

Ang pangalan ay unang lumitaw sa isang Bibliyang Ingles noong 1530, nang si William Tyndale ay maglathala ng isang salin ng unang limang aklat ng Bibliya. Dito’y kaniyang isinali ang pangalan ng Diyos, na ang karaniwang ispeling ay Iehouah, sa maraming talata, at sa isang tala sa edisyong ito sumulat siya: “Iehovah ang pangalan ng Diyos . . . Tuwing makikita mo ang PANGINOON sa malalaking titik (maliban kung nagkamali sa paglimbag) ito sa Hebreo ay Iehovah.” Ito ang pinarisan ng kaugalian na paggamit sa pangalang Jehova sa basta mga ilang talata lamang at “PANGINOON” o “DIYOS” sa karamihan ng mga lugar na katatagpuan sa Tetragrammaton sa tekstong Hebreo.

Noong 1611 ay inilathala ang Authorized Version, na naging pinakamalaganap na saling Ingles. Dito ay lumilitaw ang pangalan nang makaapat na beses sa apat na teksto. (Exodo 6:3; Awit 83:18; Isaias 12:2; 26:4) Ang “Jah,” isang maikling anyo ng pangalan, ay nasa Awit 68:4. Ang pangalan ay lumilitaw nang buo sa mga pangalan ng lugar na gaya baga ng “Jehovah-jireh.” (Genesis 22:14; Exodo 17:15; Hukom 6:24) Gayunman, sa pagtulad kay Tyndale, malimit na ang pangalan ng Diyos ay pinapalitan ng mga tagapagsalin ng “PANGINOON” o “DIYOS.” Kung ang pangalan ng Diyos ay lumilitaw sa apat na talata, bakit hindi lumilitaw ito sa lahat ng iba pang libu-libong talata na kinaroroonan nito sa orihinal na Hebreo?

Ganiyan din ang nangyayari noon sa wikang Aleman. Noong 1534 ay inilathala ni Martin Luther ang kaniyang buong salin ng Bibliya, na ibinatay niya sa orihinal na mga wika. Hindi niya isinali ang pangalan ng Diyos kundi pinalitan niya ito ng mga salita na gaya ng HERR (“PANGINOON”). Datapuwa’t, may kabatiran siya sa banal na pangalan, sapagka’t sa pagsesermon niya noong 1526 tungkol sa Jeremias 23:1-8, sinabi niya: “Ang pangalang ito na Jehova, Panginoon, ay bukud-tanging taglay ng tunay na Diyos.”

Noong 1543 tahasang isinulat ni Luther: “Na sila [ang mga Judio] ay nagdadahilan ngayon na hindi maaaring bigkasin ang pangalang Jehova, ito’y nagpapakilalang hindi nila alam ang kanilang sinasabi . . . Kung yao’y naisusulat ng pluma at tinta, bakit ba iyon hindi dapat bigkasin, na lalong mainam kaysa pagkasulat ng pluma at tinta? Bakit hindi nila sinasabing iyon ay hindi maaaring isulat, basahin o pag-isipan? Kung gayon, napakasamâ ang ginawa nila.” Subali’t, sa kaniyang pagsasalin sa Bibliya ay hindi itinuwid ni Luther ang bagay na iyan. Nguni’t, nang magtagal, ang pangalan ay nasa mga ibang Bibliyang Aleman sa teksto ng Exodo 6:3.

Nang sumunod na mga siglo, ang mga tagapagsalin ng Bibliya ay lumakad sa isa sa dalawang daan. Ang iba’y umiwas sa kahit bahagyang paggamit sa pangalan ng Diyos, samantalang malayang ginamit ito ng iba sa Kasulatang Hebreo, sa anyong Jehova o sa anyong Yahweh. Pag-usapan natin ang dalawang salin na umiwas sa pangalan at tingnan kung bakit ginawa ito, ayon na rin sa mga tagapagsalin.

Kung Bakit Nila Hinalinhan

Nang si J. M. Powis Smith at Edgar J. Goodspeed ay lumikha ng isang modernong salin ng Bibliya noong 1935, nasumpungan ng mga mambabasa na sa karamihan ng lugar ay PANGINOON at DIYOS ang inihalili sa pangalan ng Diyos. Ipinaliwanag ito sa paunang-salita: “Sa saling ito ay sinunod namin ang tradisyon ng mga sinaunang Judio at ang pangalang ‘Yahweh’ ay hinalinhan ng ‘ang Panginoon’ at ‘ang Panginoong Yahweh’ ay hinalinhan ng ‘ang Panginoong Diyos.’ Sa lahat ng kaso na kung saan ang orihinal na ‘Yahweh’ ay hinalinhan ng ‘Panginoon’ o ‘Diyos,’ maliliit na letrang kapital ang ginagamit.”

Pagkatapos, kabaligtaran ng tradisyon ng mga Judio na ang basa ay YHWH nguni’t “Panginoon” ang bigkas roon, ang paunang salita ay nagsasabi: “Sinuman, samakatuwid, na ibig mapanatili ang pinaka-linamnam ng orihinal na teksto, kailanma’t makikita niya ang PANGINOON o DIYOS ay kailangang basahin iyon ng ‘Yahweh’”!

Sa pagkabasa nito, sumasa-isip agad ang tanong na: Kung sa pagbasa ng “Yahweh” sa halip na “PANGINOON” ay napananatili ang “pinaka-linamnam ng orihinal na teksto,” bakit hindi ginamit ng mga tagapagsalin ang “Yahweh” sa kanilang salin? Bakit ‘inihalili’ nila ang salitang “PANGINOON” sa pangalan ng Diyos at sa gayo’y tinakpan ang pinaka-linamnam ng orihinal na teksto?

Ang sabi ng mga tagapagsalin ay sinusunod daw nila ang tradisyon ng mga sinaunang Judio. Matalino ba iyan para sa isang Kristiyano? Tandaan, ang mga Fariseo, ang mga tagapag-ingat ng tradisyon ng mga sinaunang Judio, ang tumanggi kay Jesus at sinabihan niya: “Niwalang-kabuluhan ninyo ang salita ng Diyos dahilan sa inyong tradisyon.” (Mateo 15:6) Pinahihina ang Salita ng Diyos ng gayong paghahalili.

Noong 1952 ang Revised Standard Version ng Kasulatang Hebreo ay inilathala sa Ingles, at sa Bibliyang ito ay hinalinhan din ang pangalan ng Diyos. Ito’y kapuna-puna sapagka’t sa orihinal na American Standard Version, na dito ibinatay ang rebisadong salin, ang pangalang Jehova ay ginagamit sa buong Kasulatang Hebreo. Kaya, ang pag-aalis sa pangalan ay kapuna-puna. Bakit ginawa iyon?

Sa paunang-salita sa Revised Standard Version, ating mababasa: “Dalawa ang dahilan ng Komite sa pagbabalik sa lalong pamilyar na gamit ng King James Version [ang pag-aalis sa pangalan ng Diyos]: (1) ang salitang ‘Jehova’ ay hindi wastong kumakatawan sa ano mang anyo ng Pangalan na ginagamit sa Hebreo; at (2) ang paggamit ng pantanging pangalan para sa kaisa-isa at tanging Diyos, na para bang mayroong mga iba pang diyos, ay inihinto sa Judaismo bago ng panahong Kristiyano at talagang hindi angkop sa pansansinukob na pananampalataya ng Iglesya Kristiyana.”

Ito ba’y makatuwiran? Binanggit na sa una pa na ang pangalang Jesus ay hindi wastong kumakatawan sa orihinal na anyo ng pangalan ng Anak ng Diyos na ginagamit ng kaniyang mga tagasunod. Subali’t ito’y hindi nagtulak sa Komite upang huwag gamitin ang pangalang iyan at ang gamitin sa halip ay isang titulo na gaya baga ng “Tagapamagitan” o “Kristo.” Totoo, ginagamit ang mga titulong ito, nguni’t bilang karagdagan sa pangalang Jesus, hindi panghalili roon.

Sa argumento na walang ibang mga diyos maliban sa tunay na Diyos, hindi iyan totoo. Mayroong angaw-angaw na mga diyos na sinasamba ang mga tao. Sinabi ni apostol Pablo: “May maraming ‘mga diyos.’” (1 Corinto 8:5; Filipos 3:19) May iisa lamang tunay na Diyos, gaya ng sinasabi pa ni Pablo. Kaya, ang isang malaking bentaha sa paggamit sa pangalan ng tunay na Diyos ay na ibinubukod siya nito sa lahat ng huwad na mga diyos. Kung ang paggamit sa pangalan ng Diyos ay “talagang hindi angkop,” bakit lumilitaw ito nang halos 7,000 beses sa orihinal na Kasulatang Hebreo?

Maraming tagapagsalin ang naniniwala na ang pangalan, na may modernong bigkas, ay may wastong dako sa Bibliya. Kanilang isinali ito sa kanilang mga bersiyon, at ang resulta’y isang salin na nagbibigay ng higit na karangalan sa Autor ng Bibliya at mas malapit sa orihinal na teksto. Ang ilang malaganap na mga bersiyong katatagpuan ng pangalan ay ang saling Valera (Kastila, lathala noong 1602), ang bersiyong Almeida (Portuges, lathala noong 1681), ang orihinal na bersiyong Elberfelder (Aleman, lathala noong 1871), pati ang American Standard Version (Ingles, lathala noong 1901). Ang mga ilang salin, lalo na ang The Jerusalem Bible, ay magkakatugma rin sa paggamit sa pangalan ng Diyos nguni’t ang ispeling ay Yahweh.

Basahin ngayon ang komento ng mga ilang tagapagsalin na sa kanilang salin ay isinali ang pangalan at ihambing ang kanilang pangangatuwiran sa mga nag-alis naman ng pangalan.

Kung Bakit Isinali ng mga Iba ang Pangalan

Ganito ang komento ng mga tagapagsalin ng American Standard Version ng 1901: “[Ang mga tagapagsalin] ay nagkakaisang naniniwala na ang isang pamahiing Judio, na nagtuturing na napakasagrado ang Banal na Pangalan upang bigkasin, ay hindi na dapat mangibabaw sa Ingles o sa ano mang ibang bersiyon ng Matandang Tipan . . . Ang Alaalang Pangalang ito, na ipinaliliwanag sa Ex. iii. 14, 15, at idiniriin nang paulit-ulit sa orihinal na teksto ng Matandang Tipan, ay nagpapakilala sa Diyos bilang ang personal na Diyos, ang nakikipagtipang Diyos, ang Diyos na nagsisiwalat, ang Manunubos, ang Kaibigan ng kaniyang bayan . . . Ang personal na pangalang ito, na sagana sa banal na kaugnayan, ay isinasauli na ngayon sa sagradong teksto sa dako na talagang kinauukulan nito.”

Sa paunang-salita ng orihinal na Alemang Elberfelder Bibel ating mababasa: “Jehova. Aming pinanatili ang pangalang ito ng Nakikipagtipang Diyos ng Israel sapagka’t ang mambabasa ay nabihasa na rito sa loob ng maraming taon.”

Si Steven T. Byington, tagapagsalin ng The Bible in Living English, ay ganito ang paliwanag sa kung bakit ginamit niya ang pangalan ng Diyos: “Ang ispeling at ang bigkas ay hindi lubhang mahalaga. Ang lubhang mahalaga ay ang maliwanagan na ito’y isang personal na pangalan. Mayroong mga teksto na hindi wastong mauunawaan kung ang pangalang ito ay isasalin natin sa karaniwang pangngalan na gaya ng ‘Panginoon,’ o, lalong masama, sa isang pangngalang pang-uri [halimbawa, ang Walang-Hanggan].”

Ang tungkol sa isa pang salin, yaong kay J. B. Rotherham ay interesante. Kaniyang ginamit ang pangalan ng Diyos sa kaniyang salin nguni’t yaong anyong Yahweh. Datapuwa’t, sa kaniyang Studies in the Psalms, na lathala noong 1911, siya’y bumalik sa anyong Jehova. Bakit? Ipinaliwanag niya: “JEHOVAH.—Ang paggamit sa anyong Ingles ng Alaalang pangalan (Exo. 3:18) sa kasalukuyang bersiyon ng Mga Awit ay hindi dahil sa ano mang alinlangan na ang lalong tamang bigkas ay Yahwéh; kundi tanging sa praktikal na ebidensiyang personal na pinili tungkol sa hangarin na makipag-ugnayan sa pangmadlang pandinig at paningin sa ganitong uri ng bagay, na kung saan ang pangunahin ay ang madaling pagkakilala sa dapat makilalang Banal na pangalan.”

Sa Awit 34:3 ang mga sumasamba kay Jehova ay tinatawagan: “Oh dakilain ninyo si Jehova kasama ko, kayong mga tao, at sama-sama tayong magbunyi ng kaniyang pangalan.” Paanong ang mga mambabasa ng mga salin ng Bibliya na nag-alis sa pangalan ng Diyos ay makatutugong lubusan sa panawagang iyan? Ikinalulugod ng mga Kristiyano na mayroong ilang tagapagsalin na may lakas ng loob na isali ang pangalan ng Diyos sa kanilang isinaling Hebreong Kasulatan, at kanilang napananatili ang tinatawag ni Smith at Goodspeed na “pinaka-linamnam ng orihinal na teksto.”

Kahit na pinapanatili ng karamihan ng tagapagsalin ang pangalan ng Diyos sa Kasulatang Hebreo, kanilang inalis iyon sa Kasulatang Griego Kristiyano, ang “Bagong Tipan.” Bakit? May katuwiran bang mapalagay sa huling bahaging ito ng Bibliya ang pangalan ng Diyos?

[Mga Talababa]

Subali’t, sa mga limbag ng akdang ito makalipas ang mga ilang siglo ay Jehova ang ispeling ng banal na pangalan.

Genesis 15:2; Exodo 6:3; 15:3; 17:16; 23:17; 33:19; 34:23; Deuteronomio 3:24. Ang pangalan ng Diyos ay isinali rin ni Tyndale sa Ezekiel 18:23 at 36:23, sa kaniyang mga salin na idinagdag sa dulo ng The New Testament, Antwerp, 1534.

[Blurb sa pahina 17]

Sa apat na talata lamang pinanatili ng mga tagapagsalin ng Authorized Version ang pangalan ng Diyos, na Jehova, at DIYOS at PANGINOON ang inihalili rito sa lahat ng iba pang mga talata

[Blurb sa pahina 22]

Kung ang paggamit sa pangalan ng Diyos ay “talagang hindi angkop,” bakit lumilitaw ito nang halos 7,000 beses sa orihinal na tekstong Hebreo?

[Kahon/Mga Larawan sa pahina 21]

Pagkapoot sa Pangalan ng Diyos?

Sa ngayon, walang salin ang Bibliya sa wikang Afrikaans (wika ng mga Timog Aprikano na may mga ninunong Olandes) na may pangalan ng Diyos. Kataka-taka ito, sapagka’t maraming salin sa mga wika ng tribo sa bansang iyan ang malayang gumagamit sa pangalan. Tingnan natin kung paano ito nangyari.

Noong Agosto 24, 1878, sa pulong ng Samahan ng mga Tunay na Aprikano (G.R.A.) ay hiniling na isalin ang Bibliya sa wikang Afrikaans. Makalipas ang anim na taon ay muling iniharap ang kahilingan, at noon ay inaprubahan na isalin buhat sa orihinal na mga wika ang Bibliya. Ang gawaing ito ay ipinagkatiwala kay S. J. du Toit, Superintindente ng Edukasyon sa Transvaal.

Sa tagubilin kay du Toit ay kasali ito: “Ang pantanging pangalan ng Panginoon, na Jehova o Jahvê, ay pabayaang ganoon at huwag isasalin [huwag hahalinhan ng Panginoon o Diyos] saanman.” Si S. J. du Toit ay nagsalin ng pitong aklat ng Bibliya sa Afrikaans, at saanman ay makikita roon ang pangalang Jehova.

Dati, sa mga ibang lathalain sa Timog Aprika ay makikita rin ang pangalan ng Diyos. Halimbawa, sa De Korte Catechismus (Ang Maikling Katesismo), ni J. A. Malherbe, 1914, ay sinasabi: “Ano ba ang kataastaasang Pangalan ng Diyos?” Ang sagot? “Jehova, na sa mga ating mga Bibliya ay isinulat na PANGINOON sa malalaking titik. Ito [ang pangalan] ay hindi kailanman ibinigay sa kanino mang nilalang.”

Sa Die Katkisasieboek (isang katesismo na lathala ng Federated Sunday School Commission of the Dutch Reformed Church sa Timog Aprika) ganito ang tanong: “Hindi na ba natin magagamit ang pangalang Jehova o PANGINOON? Iyan ang ginagawa ng mga Judio . . . Hindi iyan ang kahulugan ng utos. . . . Maaari nating gamitin ang kaniyang Pangalan, nguni’t hindi sa walang kabuluhan.” Kamakailan, sa mga kopya ng Die Halleluja (isang himnaryo) ay makikita rin ang pangalang Jehova sa mga ilang himno.

Subali’t, ang salin ni du Toit ay hindi popular, at noong 1916 humirang ng isang Komisyon para sa Pagsasalin ng Bibliya para mangasiwa sa pagyari ng isang Bibliyang Afrikaans. Naging patakaran ng Komisyong ito ang alisin sa Bibliya ang pangalan ni Jehova. Noong 1971 ang Bible Society of South Africa ay naglathala ng isang “pansamantalang salin” ng mga ilang aklat ng Bibliya sa Afrikaans. Bagaman ang pangalan ng Diyos ay binanggit sa introduksiyon, iyon ay hindi ginamit sa teksto ng salin. Noong 1979 may isang bagong salin ng “Bagong Tipan” at ng Mga Awit nguni’t inalis din doon ang pangalan ng Diyos.

Sapol noong 1970 ang pangalang Jehova ay inalis din sa Die Halleluja. At sa ikaanim na limbag ng rebisadong edisyon ng Die Katkisasieboek, na lathala ng Dutch Reformed Church sa Timog Aprika, ay inalis na rin ngayon ang pangalan.

Hindi lamang sa mga aklat sinisikap alisin ang pangalang Jehova. Isang simbahan ng Dutch Reformed Church sa Paarl ang dati’y may nakaukit sa batong-panulok na mga salitang JEHOVA JIREH (“Si Jehova ay Maglalaan”). Isang larawan ng simbahang ito at ng batong-panulok ang napalathala sa labas noong Oktubre 22, 1974 ng magasing Gumising! sa wikang Afrikaans. Ngayon, ang batong-panulok ay hinalinhan na ng iba na may pananalitang DIE HERE SAL VOORSIEN (“Ang PANGINOON ay Maglalaan”). Ang sinitas na teksto at ang petsa ay hindi binago, nguni’t inalis ang pangalang Jehova.

Kaya, maraming Aprikano ngayon ang hindi nakakakilala sa pangalan ng Diyos. Ang mga nakakaalam naman na kasapi sa relihiyon ay umiiwas sa paggamit nito. May mga tumututol din, at sinasabing ang pangalan ng Diyos ay PANGINOON at sinasabing inimbento lamang ng mga Saksi ni Jehova ang pangalang Jehova.

[Mga Larawan]

Isang simbahan ng Dutch Reformed Church sa Paarl, Timog Aprika. Dati, ang pangalang Jehova ay nakaukit sa batong-panulok (kanan sa itaas). Pagtatagal, ito’y hinalinhan (kaliwa sa itaas)

[Larawan sa pahina 18]

Ang pangalan ng Diyos sa anyong Yohoua ay lumitaw noong 1278 sa akdang Pugio fidei na makikita sa manuskritong ito (petsa ay ika-13 o ika-14 na siglo) na nasa Ste. Geneviève library, Paris, Pransiya (folio 162b)

[Larawan sa pahina 19]

Sa kaniyang salin ng unang limang aklat ng Bibliya, na inilathala noong 1530, ang pangalan ng Diyos ay pinanatili ni William Tyndale sa Exodo 6:3. Sa isang tala sa salin ay ipinaliwanag ang kaniyang paggamit sa pangalan

[Credit Line]

(Ang larawan ay sa kagandahang-loob ng American Bible Society Library, New York)


Ang mga Kristiyano at ang Pangalan

January 5, 2012

Ang mga Kristiyano at ang Pangalan

WALANG makapagsasabi nang tiyakan kung kailan huminto ang mga sinaunang Judio nang pagbigkas na malakas sa pangalan ng Diyos at hinalinhan nila iyon ng mga salitang Hebreo para sa Diyos at Soberanong Panginoon. May mga naniniwala na bago pa ng panahon ni Jesus ay hindi na ginagamit sa araw-araw ang pangalan ng Diyos. Nguni’t may matibay na patotoo na ang mataas na saserdote ay patuloy na bumibigkas niyaon sa mga serbisyong relihiyoso sa templo—lalo na kung araw ng Pagtubos—hanggang sa pagkawasak ng templo noong 70 C.E. Samakatuwid, nang narito sa lupa si Jesus, alam pa ang bigkas ng pangalan, bagaman marahil ay hindi malaganap na ginagamit iyon.

Bakit huminto ang mga Judio ng pagbigkas sa pangalan ng Diyos? Marahil, ang isang dahilan ay ang maling pagkakapit ng mga salita ng ikatlong utos: “Huwag mong babanggitin sa walang kabuluhan ang pangalan ni Jehova na iyong Diyos.” (Exodo 20:7) Hindi naman ibinabawal ng utos na ito ang paggamit sa pangalan ng Diyos. Sapagka’t kung hindi, bakit ang mga sinaunang lingkod ng Diyos na gaya ni David ay buong laya na gumamit niyaon at kinamit pa rin nila ang pagpapala ni Jehova? At bakit binigkas iyon ng Diyos kay Moises at sinabi sa kaniya na ipaliwanag sa mga Israelita kung sino ang nagsugo sa kaniya?—Awit 18:1-3, 6, 13; Exodo 6:2-8.

Subali’t, noong panahon ni Jesus usung-uso ang hilig na ang makatuwirang mga utos ng Diyos ay bigyan ng di-makatuwirang pagpapakahulugan. Halimbawa, ang mga Judio ay inuubligahan ng ikaapat ng Sampung Utos na ipangilin ang ikapitong araw ng bawa’t sanlinggo bilang araw ng kapahingahan, isang Sabbath. (Exodo 20:8-11) Pinahaba ng mga sinaunang Judio ang utos na iyan, anupa’t pagkarami-rami nilang mga alituntunin na sumasaklaw sa kaliit-liitang dapat gawin at di-dapat gawin kung Sabbath. Marahil taglay nila ang ganiyan ding espiritu nang ang isang makatuwirang utos, na huwag lalapastanganin ang pangalan ng Diyos, ay sundin nila nang may pagkapanatiko, na sinasabing ang pangalang iyon ay di man lamang dapat bigkasin.

Si Jesus at ang Pangalan

Sinunod kaya ni Jesus ang gayong tradisyon na di-maka-Kasulatan? Hindi! Siya’y gumawa ng pagpapagaling kung Sabbath, kahit ito’y isang paglabag sa gawang-taong mga alituntunin ng mga Judio at nagsapanganib ng kaniyang buhay. (Mateo 12:9-14) Hinatulan pa nga ni Jesus ang mga Fariseo bilang mga mapagpaimbabaw sapagka’t dahil sa kanilang sali’t-saling-sabi ay niwalang-kabuluhan nila ang Salita ng Diyos. (Mateo 15:1-9) Kung gayon, malamang na hindi siya umiwas sa pagbigkas sa pangalan ng Diyos, lalo na yamang ang kaniyang sariling pangalan, na Jesus, ay nangangahulugang “si Jehova ay Kaligtasan.”

Minsan, nang nasa sinagoga ay tumayo si Jesus at bumasa ng isang bahagi ng balumbon ng Isaias. Ang binasa niya ay Isaias 61:1, 2, na kung saan kung ilang ulit lumilitaw ang pangalan ng Diyos. (Lucas 4:16-21) Tatanggi kaya siyang bigkasin doon ang banal na pangalan, at ang ihahalili roo’y “Panginoon” o “Diyos”? Talagang hindi. Kung gayon ay tutularan niya ang mga lider relihiyosong Judio. Bagkus, mababasa natin: “Kaniyang tinuturuan sila na gaya ng isang taong may kapamahalaan, at hindi gaya ng kanilang mga eskriba.”—Mateo 7:29.

Gaya ng binanggit na, tinuruan niya ang kaniyang mga tagasunod na manalangin sa Diyos: “Pakabanalin nawa ang pangalan mo.” (Mateo 6:9) Nang gabi bago siya namatay, nanalangin siya sa kaniyang Ama: “Ipinahayag ko ang iyong pangalan sa mga tao na ibinigay mo sa akin mula sa sanlibutan . . . Amang Banal, ingatan mo alang-alang sa iyong sariling pangalan yaong mga ibinigay mo sa akin.”—Juan 17:6, 11.

Tungkol sa mga pagtukoy na ito ni Jesus sa pangalan ng Diyos, ang aklat na Der Name Gottes (Ang Pangalan ng Diyos) ay nagpapaliwanag, sa pahina 76: “Unawain natin na ang tradisyonal na pagkaunawa sa Matandang Tipan ng pagsisiwalat ng Diyos ay na pagsisiwalat ito ng kaniyang pangalan at na patu-patuloy iyon hanggang sa mga huling bahagi ng Matandang Tipan, oo, nagpapatuloy hangga pa sa mga huling bahagi ng Bagong Tipan, na kung saan, halimbawa, mababasa natin sa Juan 17:6: ‘Ipinahayag ko ang iyong pangalan.’”

Oo, di-makatuwirang isipin na si Jesus ay umiwas ng paggamit sa pangalan ng Diyos, lalo na nang sumipi siya sa mga bahagi ng Kasulatang Hebreo na mayroon niyaon.

Ang mga Sinaunang Kristiyano

Ginamit ba ng mga tagasunod ni Jesus noong unang siglo ang pangalan ng Diyos? Sila’y inutusan ni Jesus na gumawa ng mga alagad sa mga tao ng lahat ng bansa. (Mateo 28:19, 20) Marami sa gayong mga tao ang hindi nakakakilala sa Diyos na nagpakilala ng kaniyang sarili sa mga Judio sa pangalang Jehova. Paano maipakikilala sa kanila ng mga Kristiyano ang tunay na Diyos? Sapat na ba na tawagin siyang Diyos o Panginoon? Hindi. Ang mga bansa ay may kani-kaniyang mga diyos at mga panginoon. (1 Corinto 8:5) Papaano maipakikilala ng mga Kristiyano ang pagkakaiba ng tunay na Diyos at ng mga di-tunay? Tanging sa paggamit sa pangalan ng tunay na Diyos.

Sa pagpupulong sa Jerusalem ng matatanda sinabi ng alagad na si Santiago: “Isinaysay na lubusan ni Simeon kung paano noon unang pagkakataon na ibinaling ng Diyos ang kaniyang pansin sa mga bansa upang kumuha sa kanila ng isang bayan ukol sa kaniyang pangalan. At dito’y nasasang-ayon ang mga salita ng mga Propeta.” (Gawa 15:14, 15) Si apostol Pedro, sa kaniyang bantog na pahayag noong Pentecostes, ay bumanggit ng isang mahalagang bahagi ng mensahe sa mga Kristiyano nang sipiin niya ang sinabi ni propeta Joel: “Sinumang tumawag sa pangalan ni Jehova ay maliligtas.”—Joel 2:32; Gawa 2:21.

Bahagya ma’y walang duda si Pablo sa kahalagahan sa kaniya ng pangalan ng Diyos. Sa liham niya sa mga taga-Roma, kaniyang sinipi ang sinabi ring iyan ni propeta Joel at hinimok niya ang mga kapuwa Kristiyano na sumampalataya sa pangungusap na iyan sa pamamagitan ng pangangaral sa iba ng pangalan ng Diyos upang sila man ay mangaligtas. (Roma 10:13-15) Kay Timoteo ay sumulat siya: “Lumayo sa kalikuan ang sinumang sumasambit sa pangalan ni Jehova.” (2 Timoteo 2:19) Nang dulo ng unang siglo, sa kaniyang mga isinulat ay ginamit ni apostol Juan ang banal na pangalan. Ang “Hallelujah,” ibig sabihin “Purihin si Jah,” ay paulit-ulit na lumilitaw sa aklat ng Apocalipsis.—Apocalipsis 19:1, 3, 4, 6.

Si Jesus at ang kaniyang mga tagasunod ay humula na magkakaroon ng mga apostata sa kongregasyong Kristiyano. Isinulat ni apostol Pedro: “Magkakaroon din sa gitna ninyo ng mga bulaang guro.” (2 Pedro 2:1; tingnan din ang Mateo 13:36-43; Gawa 20:29, 30; 2 Tesalonica 2:3; 1 Juan 2:18, 19.) Natupad ang mga babalang ito. Ang isang resulta’y napatabi ang pangalan ng Diyos. Inalis pa nga iyon sa mga kopya at mga salin ng Bibliya! Tingnan natin kung paano nangyari iyon.



Mayroon pa raw isang dahilan: Baka ang mga Judio ay naimpluwensiyahan ng pilosopyang Griego. Halimbawa, si Philo, isang pilosopong Judio ng Alexandria na halos kapanahon ni Jesus, ay lubhang naimpluwensiyahan ng pilosopong Griego na si Plato, na ang akala niya’y kinasihan ng Diyos. Ang Lexikon des Judentums (Talasalitaan ng Judaismo), sa ilalim ng “Philo,” ay nagsasabi na si Philo ang “tagapagkaisa ng wika at mga idea ng Griegong pilosopya (Plato) at ng isiniwalat na pananampalataya sa mga Judio” at siya ay “nagkaroon ng epekto sa mga Kristiyanong ama ng simbahan.” Itinuro ni Philo na ang Diyos ay hindi maaaring ipaliwanag at, kung gayon, walang pangalan.

[Larawan sa pahina 14]

Ang larawang ito ng isang mataas na saserdoteng Judio, na sa kaniyang putong sa ulo’y may pananalitang Hebreo na ibig sabihin “Kabanalan kay Jehova,” ay matatagpuan sa Vaticano

[Larawan sa pahina 15]

Gaya ng ipinakikita ng saling ito ng Bibliya sa Aleman noong 1805, nang si Jesus ay bumasa sa sinagoga buhat sa balumbon ni Isaias, kaniyang binigkas nang malakas ang pangalan ng Diyos.—Lucas 4:18, 19

[Mga Larawan sa pahina 16]

Ginamit ni Pedro at ni Pablo ang pangalan ng Diyos nang sila’y sumipi buhat sa hula ni Joel.—Gawa 2:21; Roma 10:13

Ang Banal na Pangalan Noong Nakalipas na mga Panahon

January 5, 2012

Ang Banal na Pangalan Noong Nakalipas na mga Panahon

IBIG ng Diyos na Jehova na makilala at gamitin ng tao ang kaniyang pangalan. Pinatutunayan ito ng bagay na isiniwalat Niya ang Kaniyang pangalan sa unang dalawang tao sa lupa. Batid natin na kilala ni Adan at ni Eva ang pangalan ng Diyos sapagka’t matapos ipanganak ni Eva si Cain, ayon sa orihinal na tekstong Hebreo, sinabi niya: “Nagkaanak ako ng lalaki sa tulong ni Jehova.”—Genesis 4:1.

Mababasa natin na ang mga tapat na tao na sina Enoc at Noe ay “lumakad na kaalinsabay ng tunay na Diyos.” (Genesis 5:24; 6:9) Sila man, kung gayon, ay nakakaalam ng pangalan ng Diyos. Ang pangalan ay nakatawid sa Baha gaya rin ng matuwid na si Noe at ng kaniyang sambahayan. Sa kabila ng malaking rebelyon na naganap sa Babel makalipas ang kaunting panahon, patuloy na ginamit ng mga tunay na lingkod ng Diyos ang kaniyang pangalan. Lumilitaw ito nang daan-daang beses sa mga batas na ibinigay ng Diyos sa Israel. Sa aklat ng Deuteronomio lamang ay lumilitaw ito nang 551 beses.

Noong panahon ng mga hukom, maliwanag na ang mga Israelita ay hindi umiwas sa paggamit sa pangalan ng Diyos. Ginamit pa nila ito sa pagbabatian. Mababasa natin (sa orihinal na Hebreo) ang pagbati ni Boaz sa kaniyang mga mang-aani: “Suma-inyo nawa si Jehova.” Ang sagot naman nila: “Pagpalain ka nawa ni Jehova.”—Ruth 2:4.

Sa buong kasaysayan ng mga Israelita hanggang sa magbalik sila sa Juda pagkatapos ng pagkabihag nila sa Babilonya, ang pangalan ni Jehova ay patuloy na ginamit nila. Ang banal na pangalan ay ginamit nang malimit ni Haring David, isang taong nakalugod sa puso ng Diyos—daan-daang beses na lumilitaw ito sa mga awit na kaniyang isinulat. (Gawa 13:22) Ang pangalan ng Diyos ay ginawang bahagi rin ng maraming pangalan ng mga Israelita. May mababasa tayo na Adonijah (“Ang Panginoon ko’y si Jah”—ang “Jah” ay isang pinaikling anyo ng Jehova), Isaias (“Pagliligtas ni Jehova”), Jonathan (“Nagbigay si Jehova”), Mikas (“Sino ang Gaya ni Jah?”) at Josue (“Si Jehova ay Kaligtasan”).

Bukod sa Bibliya

Bukod sa Bibliya ay may ebidensiya rin buhat sa iba tungkol sa malaganap na paggamit sa banal na pangalan noong sinaunang panahon. Noong 1961 isang sinaunang yungib na libingan ang natuklasan bahagya lamang ang layo sa timog-kanluran ng Jerusalem, ayon sa isang report sa Israel Exploration Journal (Tomo 13, No. 2). Sa mga pader ay may mga sulat Hebreo na ang lumalabas na petsa’y mula noong ikalawang bahagi ng ikawalong siglo B.C.E. Ang sulat ay nagsasabing “Si Jehova ang Diyos ng buong lupa.”

Noong 1966 isang report ang napalathala sa Israel Exploration Journal (Tomo 16, No. 1) tungkol sa mga bibinga ng palayok na may mga sulat Hebreo at natagpuan sa Arad, sa timugang Israel. Ito’y isinulat noong ikalawang bahagi ng ikapitong siglo B.C.E. Isa ang pribadong liham sa nagngangalang Eliashib. Ganito ang simula ng liham: “Sa aking panginoong Eliashib: Harinawang hilingin ni Jehova ang iyong kapayapaan.” At nagtatapos: “Siya’y tumatahan sa bahay ni Jehova.”

Noong 1975 at 1976, ang mga arkeologong gumagawa sa Negeb ay nakahukay ng mga dingding na plaster na may mga sulat Hebreo at Fenician, malalaking tapayan na imbakan at mga sisidlang bato. Kasali sa mga nakasulat ang salitang Hebreo para sa Diyos, at ang pangalan ng Diyos, YHWH, sa mga letrang Hebreo. Sa Jerusalem ay nakatuklas kamakailan ng isang maliit na balumbon na pilak, ang petsa’y maliwanag na bago ng pagkabihag sa Babilonya. Nang ito’y ikadkad ay natagpuang nakasulat daw doon ang pangalang Jehova sa Hebreo, ayon sa mga mananaliksik.—Biblical Archaeology Review, Marso/Abril 1983, pahina 18.

Sa Lachish Letters, kung tawagin, ay ginagamit ang pangalan ng Diyos. Ang mga ito’y nakasulat sa mga bibinga ng palayok at natagpuan noong 1935 at 1938 sa mga guho ng Lachish, isang nakukutaang lunsod na napatanyag sa kasaysayan ng Israel. Lumilitaw na mga liham ito na isinulat ng isang opisyal sa isang himpilang Judeano sa kaniyang superyor, na nagngangalang Yaosh, sa Lachish, noong nagdidigmaan ang Israel at Babilonya nang may dulo ng ikapitong siglo B.C.E.

Sa walong piraso na may mga sulat na nababasa, pito ang nagsisimula ng kanilang mensahe ng pagbati ng: “Harinawang pangyarihin ni Jehova na isapit ng panahong ito ang panginoon ko na nasa mainam na kalusugan!” Lahat-lahat, ang pangalan ng Diyos ay lumilitaw nang 11 beses sa pitong mensahe, pinatutunayan na ang pangalan ni Jehova ay ginagamit araw-araw noong may dulo ng ikapitong siglo B.C.E.

Kahit ang mga haring pagano ay nakakaalam sa banal na pangalan at ginagamit nila ito pagka tinutukoy nila ang Diyos ng mga Israelita. Sa Moabite Stone, ipinangangalandakan ni Haring Mesha ng Moab ang tagumpay ng kaniyang hukbo laban sa Israel at ang sabi niya: “Sinabi sa akin ni Chemosh, ‘Humayo ka, kunin mo ang Nebo sa Israel!’ Kaya humayo ako sa gabi at nakipagbaka roon mula sa bukang-liwayway hanggang tanghali, nakuha ko iyon at pinuksa ang lahat doon . . . At buhat doon ay kinuha ko ang [mga sisidlan] ni Jehova, kinaladkad ko sa harap ni Chemosh.”

May kaugnayan sa di-Biblikal na paggamit na ito ng pangalan ng Diyos, ang Theologisches Wörterbuch zum Alten Testament (Theological Dictionary of the Old Testament), sa Tomo 3, kolumna 538, ay nagsasabi: “Mga 19 na dokumentadong ebidensiya ng Tetragrammaton sa anyong jhwh ang nagpapatunay sa bagay na ito ng pagkamapanghahawakan ng M[asoretic] T[ext]; higit pa ang maaasahan, higit sa lahat sa Arad-Archives.”—Isinalin buhat sa Aleman.

Hindi Nakakalimutan ang Pangalan ng Diyos

Ang ganitong pagkaalam at paggamit sa pangalan ng Diyos ay nagpatuloy hanggang noong mga araw ni Malakias, na nabuhay mga 400 taon bago ng panahon ni Jesus. Sa aklat ng Bibliya na may pangalan niya, itinanyag na mabuti ni Malakias ang banal na pangalan, ginamit iyon nang 48 beses.

Sa paglakad ng panahon, maraming mga Judio ang nanirahan malayo sa lupain ng Israel, at ang iba’y hindi na bumabasa ng Bibliya sa wikang Hebreo. Sa gayon, noong ikatlong siglo B.C.E., sinimulan na isalin sa Griego, na bagong wikang pandaigdig, ang bahagi ng Bibliya na umiiral noon (ang “Matandang Tipan”). Subali’t hindi pinabayaan ang pangalan ng Diyos. Ito’y hindi inalis ng mga tagapagsalin, isinulat ito sa anyong Hebreo. Ang nagpapatunay ay ang mga sinaunang kopya ng Griegong Septuagint na naingatan hanggang ngayon.

Ano naman ang kalagayan nang narito sa lupa si Jesus? Paano natin malalaman kung ang pangalan ng Diyos ay ginamit niya at ng kaniyang mga apostol?

[Larawan sa pahina 12]

Sa liham na ito, na isinulat sa bibinga ng palayok noong ikalawang bahagi ng ikapitong siglo B.C.E., makalawang lumilitaw ang pangalan ng Diyos.

[Credit Line]

(Ang larawan ay sa kagandahang-loob ng Israel Department of Antiquities and Museums)

[Mga Larawan sa pahina 13]

Ang pangalan ng Diyos ay naroon din sa Lachish Letters at sa Moabite Stone